Zwyrodnienie kręgosłupa a oddawanie moczu: objawy i znaczenie

Zwyrodnienie kręgosłupa wpływa na oddawanie moczu tylko wtedy, gdy dyskopatia, osteofity lub zwężenie kanału kręgowego uciskają nerwy sterujące pęcherzem i zwieraczem. U większości mężczyzn z bólem pleców kłopoty z mikcją mają inną przyczynę, najczęściej prostatę, zakażenie albo nadreaktywny pęcherz. Nagłe zatrzymanie lub nietrzymanie moczu albo drętwienie krocza przy bólu kręgosłupa to jednak powód, by szukać pomocy jeszcze tego samego dnia.

Jak kręgosłup steruje pęcherzem

Do sprawnej mikcji potrzebne są dwa mięśnie działające w zgodzie: wypieracz, który kurczy się i wypycha mocz, oraz zwieracz, który w tym samym momencie się rozluźnia. Decyzja zapada w mózgu, a sygnały biegną przez rdzeń kręgowy i nerwy wychodzące z dolnego odcinka kręgosłupa. Jeśli zmiany zwyrodnieniowe zwężą kanał kręgowy albo otwory, przez które przechodzą korzenie nerwowe, przekaz może się zaburzyć. Lekarze mówią wtedy o pęcherzu neurogennym.

Urazy rdzenia i choroby neurologiczne należą do znanych przyczyn nietrzymania moczu. Samo zwyrodnienie jest jednak z wiekiem niemal powszechne i zwykle pęcherza nie dotyka. Liczy się ucisk na nerwy, a nie to, co napisano w opisie zdjęcia.

Gdy pęcherz nie chce się opróżnić

Ucisk na korzenie nerwowe w odcinku lędźwiowo-krzyżowym może osłabiać skurcz wypieracza. Strumień słabnie, trzeba wspomagać się tłocznią brzuszną, mocz wychodzi na raty i zostaje uczucie niepełnego pęcherza. Gdy pęcherz nie opróżnia się do końca, dochodzi do częstych wycieków, czyli nietrzymania z przepełnienia. Popuszczanie nie zawsze oznacza więc słaby zwieracz – czasem to przepełniony pęcherz, który się przelewa.

Gdy pęcherz kurczy się zbyt łatwo

Zmiany położone wyżej, na przykład zwężenie kanału w odcinku szyjnym uciskające rdzeń, dają obraz odwrotny: nagłe parcie, częste oddawanie małych porcji i popuszczanie, zanim uda się dojść do toalety. Za takie nietrzymanie odpowiada zwykle nadczynność mięśnia wypieracza. Identyczne objawy daje jednak nadreaktywny pęcherz bez żadnej przyczyny neurologicznej, dlatego sam ich charakter niczego nie przesądza.

Zarówno w jednej, jak i w drugiej sytuacji zwykle pojawiają się też ból krzyża lub karku, ból promieniujący do nóg, drętwienie albo osłabienie kończyn. Ponieważ te same nerwy krzyżowe odpowiadają za czucie w kroczu, kontrolę odbytu i wzwód, kłopotom z mikcją mogą towarzyszyć zaparcia, słabsza kontrola nad stolcem i gorsza erekcja. O tych powiązaniach piszemy w tekstach o jednoczesnym oddawaniu moczu i kału oraz o tym, jak erekcja wpływa na oddawanie moczu.

Winne mogą być też leki na ból pleców

Przewlekły ból kręgosłupa często oznacza stałe leki, a niektóre z nich same wpływają na pęcherz. Benzodiazepiny zwiększają ryzyko nietrzymania moczu, a leki rozluźniające mięśnie czy przeciwbólowe bywają przyczyną utrudnionej mikcji. Jeśli objawy pojawiły się po rozpoczęciu nowego leku, to ważna wskazówka dla lekarza, który przejrzy pełną listę przyjmowanych preparatów.

Kręgosłup czy prostata?

Najwięcej mówi zestaw objawów i tempo ich narastania. Powoli słabnący strumień u mężczyzny po pięćdziesiątce częściej wskazuje na prostatę, która uciska cewkę i utrudnia opróżnianie pęcherza. Nagła zmiana w oddawaniu moczu z bólem pleców, drętwieniem krocza lub osłabieniem nóg sugeruje ucisk na nerwy. Ból pleców z pieczeniem przy mikcji i gorączką może oznaczać zakażenie sięgające nerek. Ból pleców z typowymi objawami prostaty to często po prostu dwa niezależne problemy.

Możliwa przyczyna Objawy z oddawaniem moczu Co za nią przemawia
Ucisk na nerwy w kręgosłupie Trudność z opróżnieniem, wycieki z przepełnienia lub nagłe parcie Ból krzyża lub karku, drętwienie krocza albo nóg, osłabienie kończyn
Powiększona prostata Słaby strumień, oddawanie na raty, wstawanie w nocy Powolne narastanie, brak objawów neurologicznych
Zakażenie układu moczowego Pieczenie przy mikcji, częstomocz, nokturia Ból podbrzusza lub pleców tuż pod żebrami, gorączka, mętny mocz; niepokojąca jest też temperatura poniżej 36°C
Nadreaktywny pęcherz Nagłe parcie, częste małe porcje, popuszczanie Brak bólu i objawów neurologicznych
Działanie leków Utrudniona mikcja lub popuszczanie Objawy po rozpoczęciu nowego leku

Nocne wstawanie samo w sobie nie jest objawem neurologicznym: u dorosłych jedno wstanie w nocy jest normalne, a po 80. roku życia za normę uznaje się trzy. Więcej piszemy o tym w tekście o częstym oddawaniu moczu w nocy. Z kolei rzadkie oddawanie moczu mimo uczucia pełnego pęcherza bywa sygnałem jego zatrzymania.

Przed wizytą warto przez kilka dni prowadzić dzienniczek mikcji: godziny oddawania moczu, przybliżone ilości, epizody parcia lub wycieku i wypite płyny. Taki zapis ułatwia lekarzowi odróżnienie typów zaburzeń.

Zespół ogona końskiego: kiedy jechać na SOR

Każda nagła zmiana w oddawaniu moczu połączona z bólem kręgosłupa i objawami neurologicznymi wymaga pomocy tego samego dnia, na SOR lub przez pogotowie. Alarmujące są:

  • niemożność oddania moczu mimo pełnego pęcherza albo nagły brak parcia;
  • nowe, niekontrolowane wyciekanie moczu lub stolca;
  • drętwienie lub brak czucia w kroczu, wokół odbytu i po wewnętrznej stronie ud;
  • szybko narastające osłabienie jednej lub obu nóg;
  • nagłe pogorszenie erekcji razem z powyższymi objawami.

Taki zestaw może oznaczać ostry ucisk na pęczek nerwów w dolnej części kanału kręgowego, czyli zespół ogona końskiego. Szybkie badanie obrazowe i ewentualne odbarczenie zwiększają szansę na zachowanie funkcji pęcherza, więc czekanie, aż objawy miną, działa na niekorzyść.

Jak przebiega diagnostyka

Przewlekłe, łagodne dolegliwości zaczyna się od lekarza rodzinnego. Zbiera on wywiad, bada brzuch i prostatę, zleca badanie ogólne moczu i ocenę zalegania moczu po mikcji w USG, a w razie potrzeby kieruje do urologa lub geriatry. Przy podejrzeniu przyczyny neurologicznej dochodzi konsultacja neurologa lub neurochirurga, rezonans magnetyczny kręgosłupa, a niekiedy badanie urodynamiczne.

Do lekarza trzeba też zgłosić krew w moczu. Najczęściej stoi za nią infekcja, a czerwony kolor dają również buraki i niektóre leki, ale krwiomocz zawsze wymaga oceny.

Częste pytania o kręgosłup i pęcherz

Rezonans pokazał zwyrodnienie. Czy to ono odpowiada za kłopoty z pęcherzem?

Niekoniecznie. Obraz w badaniu słabo przekłada się na objawy: rozległe zmiany mogą nie dawać żadnych dolegliwości pęcherzowych, a niewielka przepuklina w newralgicznym miejscu potrafi je wywołać. O związku decyduje całość badania, nie sam opis.

Czy po operacji kręgosłupa oddawanie moczu wraca do normy?

Zależy to od tego, jak długo trwał ucisk i jak mocno ucierpiały nerwy. U części mężczyzn mikcja poprawia się stopniowo po odbarczeniu, u innych objawy zostają i wymagają leczenia urologicznego. Po zabiegu przez pewien czas bywa też potrzebny cewnik.

Czy ćwiczenia dna miednicy pomagają przy pęcherzu neurogennym?

Czasem tak. Dobrze sprawdzają się po operacji prostaty i przy kapaniu po mikcji, choć na efekty trzeba niekiedy czekać kilka miesięcy. Przy zaburzeniach pochodzenia nerwowego wszystko zależy od tego, czy nerwy sterujące tymi mięśniami pozostały sprawne, co ocenia lekarz lub fizjoterapeuta.

Opis objawów nie odróżni ucisku na nerwy od prostaty czy nadreaktywnego pęcherza; rozstrzyga badanie, a przy nagłych objawach liczy się czas.

Źródła