Oddawanie moczu podczas wypróżnienia jest u większości dorosłych mężczyzn zupełnie normalne. Przy defekacji rozluźnia się dno miednicy, a tłocznia brzuszna podnosi ciśnienie w jamie brzusznej, co zwykle „przy okazji” opróżnia też pęcherz. Uwagi wymagają inne sytuacje: mimowolny wyciek moczu lub kału, nagła utrata kontroli nad pęcherzem i jelitem, drętwienie krocza, bolesna niemożność oddania moczu, gaz lub kał w moczu oraz krew.
Dlaczego pęcherz i jelito działają w parze
Pęcherz moczowy i odbytnica leżą w miednicy tuż obok siebie, mają wspólne unerwienie z odcinka krzyżowego rdzenia kręgowego i wspólne podparcie mięśniowe. Praca jednego narządu nieuchronnie wpływa więc na drugi.
Wspólne rozluźnienie
Mięśnie dna miednicy działają jak hamak podtrzymujący narządy. Zwieracze cewki moczowej i odbytu mają część mimowolną i część zależną od woli; w spoczynku są napięte i trzymają kontrolę. Gdy oddajesz stolec, mięsień łonowo-odbytniczy i zwieracz zewnętrzny odbytu się rozluźniają – a razem z nimi zwykle całe dno miednicy, także okolica zwieracza cewki. Pęcherz, w którym jest choćby trochę moczu, opróżnia się wtedy łatwiej.
Ciśnienie i odruchy
Parcie na stolec napina mięśnie brzucha i przeponę. Rośnie ciśnienie w jamie brzusznej, które uciska także pęcherz. Ośrodki nerwowe sterujące mikcją i defekacją współpracują, więc dla wielu osób wypróżnienie jest naturalnym sygnałem, że to dobry moment na opróżnienie pęcherza. Mężczyźni oddający mocz na siedząco zauważają to częściej.
Gdzie w tym wszystkim prostata
Gruczoł krokowy otacza początkowy odcinek cewki moczowej i przylega do odbytnicy. Twardy stolec lub mocne parcie mogą dawać ucisk w tej okolicy. Przy powiększonej prostacie strumień bywa słabszy, a parcie przy wypróżnieniu chwilowo ułatwia mikcję – samo w sobie nie przesądza to jednak o chorobie.
Kiedy to norma, a kiedy sygnał problemu
Jeśli zjawisko trwa od lat, jest kontrolowane i nie towarzyszą mu inne dolegliwości, najpewniej nie ma znaczenia zdrowotnego. Odbiegają od normy natomiast: niemożność oddania moczu bez parcia „jak na stolec”, mimowolny wyciek, uczucie niepełnego opróżnienia pęcherza, nowe zmiany rytmu wypróżnień, ból, krew lub zmiana zapachu i wyglądu moczu. Dzienniczek z 3 dni – godziny mikcji, parcie, wycieki, wypite płyny, a obok częstość i konsystencja stolca – szybko pokazuje, który z tych scenariuszy dotyczy ciebie.
Co może zaburzać ten mechanizm
Prostata, cewka, pęcherz
Łagodny rozrost prostaty, zapalenie gruczołu krokowego czy zwężenie cewki utrudniają oddawanie moczu. Pęcherz nadreaktywny daje nagłe parcie, wyzwalane także w trakcie wypróżnienia, a infekcja dróg moczowych – pieczenie i częstomocz.
Zaparcia i choroby odbytu
Wypełniona odbytnica uciska pęcherz i nasila parcie, a długotrwałe, silne parcie przeciąża dno miednicy. Hemoroidy lub szczelina odbytu sprawiają, że mężczyzna odruchowo napina mięśnie, co rozregulowuje też mikcję.
Nerwy i przetoki
Cukrzyca, choroby kręgosłupa, stwardnienie rozsiane czy przebyty uraz mogą zmieniać unerwienie pęcherza i jelita. Rzadką, ale ważną przyczyną jest przetoka – nieprawidłowe połączenie jelita z pęcherzem, np. przy zapaleniu uchyłków jelita lub chorobie Leśniowskiego-Crohna. Zdradzają ją gaz w moczu, mętny mocz z resztkami kału i nawracające infekcje.
Sytuacje, w których liczą się godziny
Na SOR lub pod numer 112 albo 999 trzeba się zgłosić, gdy nie możesz oddać moczu i boli podbrzusze, gdy nagle tracisz kontrolę jednocześnie nad pęcherzem i jelitem, gdy drętwieje krocze, pośladki lub wewnętrzna strona ud, słabną nogi albo silnie bolą plecy, przy nagłym bólu jądra, przy kale lub pęcherzykach gazu w moczu z gorączką oraz przy obfitym krwawieniu z odbytu lub cewki. Utrata kontroli nad moczem i stolcem z drętwieniem krocza może oznaczać ucisk nerwów w dolnym odcinku kręgosłupa, np. zespół ogona końskiego – ocena jest wtedy potrzebna w ciągu godzin, nie dni.
Kto zajmie się objawami
Zacząć można od lekarza rodzinnego, który zleci podstawowe badania. Zaburzenia oddawania moczu i choroby prostaty ocenia urolog (czym zajmuje się urolog), a gdy w grę wchodzą też erekcja, wytrysk lub płodność – androlog (czym zajmuje się androlog). Kłopoty jelitowe należą do gastroenterologa, objawy neurologiczne – do neurologa. Każde badanie, także przez odbyt, lekarz powinien wyjaśnić, a zgodę możesz w każdej chwili wyrazić lub wycofać.
Pytania i odpowiedzi
Czy da się oddać mocz osobno, przed wypróżnieniem?
Zwykle tak, choć część moczu i tak może pojawić się w trakcie defekacji. Jeśli oddanie moczu bez parcia sprawia trudność, to informacja dla urologa.
Czy ćwiczenia dna miednicy pomogą?
Bywają zalecane, ale nie w każdej sytuacji. Ich sens ocenia lekarz lub fizjoterapeuta urologiczny po ustaleniu przyczyny objawów.
Kiedy wyciek moczu przy parciu jest powodem do wizyty?
Gdy jest mimowolny, nowy albo się nasila, a także gdy towarzyszą mu ból, krew, gorączka lub słaby strumień.
Mętny mocz z drobinami i nawracające infekcje u mężczyzny z zapaleniem uchyłków jelita to zestaw, który gastroenterolog i urolog powinni zobaczyć razem.
