Nietrzymanie moczu w młodym wieku: przyczyny, objawy i co robić

Nietrzymanie moczu u młodego mężczyzny prawie zawsze ma konkretną, często odwracalną przyczynę: zakażenie dróg moczowych lub cewki, nadreaktywny pęcherz, przeszkodę w odpływie moczu, chorobę albo uraz układu nerwowego, a niekiedy leki i używki. Starzenie się czy typowe dla starszych panów powiększenie prostaty rzadko wchodzą tu w grę. Dlatego zamiast czekać, warto zacząć od lekarza rodzinnego, który zleci podstawowe badania i w razie potrzeby skieruje do urologa.

Dlaczego w tym wieku to sygnał do szukania przyczyny

Nietrzymaniem nazywa się każdy niekontrolowany wyciek moczu: kilka kropli po mikcji, wyciek przy nagłym parciu albo stałe kapanie. To objaw, a nie osobna choroba. Trzymanie moczu wymaga współpracy kilku ogniw: mięsień wypieracz w ścianie pęcherza pozostaje rozluźniony, gdy pęcherz się wypełnia, zwieracze i mięśnie dna miednicy zamykają cewkę, a sygnały biegną przez rdzeń kręgowy do mózgu, który decyduje, kiedy oddać mocz. U młodego mężczyzny, u którego to wszystko powinno działać sprawnie, lekarz szuka winnego przede wszystkim wśród infekcji, stanów zapalnych, przeszkód w cewce, urazów i chorób neurologicznych.

Problem jest częstszy, niż sugeruje milczenie wokół niego. W Polsce z nietrzymaniem moczu zmaga się ponad 2 mln osób, a rzeczywista liczba może być wyższa. Wysiłkowe nietrzymanie zgłasza około 15% mężczyzn, a naglące 7%, choć dane te dotyczą mężczyzn w każdym wieku, a nie wyłącznie młodych.

Kiedy ucieka mocz? Od tego zależy trop

Moment wycieku najwięcej mówi o mechanizmie. U jednego mężczyzny formy mogą się nakładać.

Forma Jak wygląda Co może za nią stać
Kapanie po mikcji kilka kropli po zakończeniu oddawania moczu i ubraniu się resztka moczu w cewce, słabsze mięśnie dna miednicy
Z parcia (naglące) nagła, silna potrzeba, wyciek w drodze do toalety nadczynność mięśnia wypieracza, zakażenie, zapalenie cewki, kofeina, alkohol
Wysiłkowe wyciek przy kaszlu, kichaniu, dźwiganiu, skokach osłabienie zwieracza, np. po urazie miednicy lub operacji
Z przepełnienia częste wycieki małymi porcjami, słaby strumień, uczucie niepełnego pęcherza pęcherz nie opróżnia się do końca: przeszkoda w cewce (np. zwężenie), zaburzenia nerwowe, niektóre leki
Moczenie nocne wyciek w czasie snu duża ilość moczu wytwarzana w nocy, choroby neurologiczne, alkohol

Infekcja i zapalenie cewki

Zapalenie cewki moczowej i zakażenie układu moczowego potrafią wywołać silne parcie i popuszczanie. Zapalenie cewki daje ból lub pieczenie przy oddawaniu moczu, wydzielinę i podrażniony koniec prącia; poza zakażeniem przenoszonym drogą płciową może je wywołać także uraz lub podrażnienie, na przykład cewnikiem. Zakażenie pęcherza objawia się raczej pieczeniem przy mikcji (dyzurią), częstszym oddawaniem moczu w nocy (nokturią) i bólem podbrzusza albo pleców tuż pod żebrami.

Przy zapaleniu cewki lekarz pobiera wacikiem wymaz z cewki i zleca badanie moczu, przed którym nie oddaje się moczu przez co najmniej 2 godziny. Leczy się antybiotykami, a objawy ustępują zwykle w ciągu tygodnia lub dwóch.

Nerwy, kręgosłup i urazy

Pęcherz jest sterowany przez nerwy, więc kłopoty z trzymaniem moczu bywają jednym z objawów choroby neurologicznej albo skutkiem urazu kręgosłupa; urazy rdzenia należą do znanych czynników ryzyka. Szczególnie niepokojąca jest jednoczesna utrata kontroli nad pęcherzem i jelitami. Fizjologię tego zjawiska opisujemy w tekście o jednoczesnym oddawaniu moczu i kału.

Kawa, energetyki, alkohol i leki

Duże ilości kawy, napoje energetyczne czy alkohol wypity wieczorem u wielu osób nasilają parcie i nocne wstawanie. Podobnie działają napoje gazowane i ostre potrawy, więc ich ograniczenie bywa pierwszym, prostym krokiem, zwłaszcza przy nagłym parciu. Ryzyko nietrzymania zwiększają też niektóre leki, na przykład benzodiazepiny.

Nie każdy kłopot z mikcją to nietrzymanie. Trudność z oddaniem moczu tuż po wzwodzie wynika z fizjologii, nie ze słabych zwieraczy, co wyjaśniamy w artykule o tym, jak erekcja wpływa na oddawanie moczu. Mętny mocz po wytrysku to z kolei osobny temat, omówiony w tekście nasienie w moczu a wytrysk wsteczny.

Ćwiczenia dna miednicy

Przy kapaniu po oddaniu moczu ćwiczenia mięśni dna miednicy są skuteczne, a ćwiczenia Kegla pomagają też w nietrzymaniu naglącym. Skurcz przytrzymuje się początkowo do pięciu sekund, z czasem dłużej, do dziesięciu sekund. Jedna seria to maksymalnie 8 do 10 wolnych skurczów, a cały zestaw powtarza się co najmniej 4–5 razy dziennie. Na efekty trzeba czasem czekać kilka miesięcy.

W tym czasie lepiej uważać z treningiem o wysokiej intensywności i brzuszkami, które mogą nasilać wycieki; łagodniejszą alternatywą jest pilates. Inne metody omawiamy w artykule nietrzymanie moczu u mężczyzn: rodzaje i możliwości pomocy.

Jak przebiega diagnostyka i leczenie

Przed wizytą u lekarza rodzinnego warto przez kilka dni prowadzić dzienniczek mikcji. Zapisuje się w nim:

  • godziny oddawania moczu i przybliżone ilości;
  • każdy wyciek i to, co go poprzedziło: kaszel, wysiłek, nagłe parcie, sen;
  • co i ile pijesz, zwłaszcza kawę, energetyki i alkohol;
  • przyjmowane leki, także doraźne;
  • pieczenie, ból, wydzielinę z cewki, gorączkę czy zmianę koloru moczu.

Lekarz zaczyna od wywiadu, badania i badania ogólnego moczu. Jeśli wykryje krew niewidoczną gołym okiem, za przetrwały krwiomocz mikroskopowy uznaje się dodatni wynik w 2 z 3 testów paskowych. Urolog może uzupełnić diagnostykę o USG z oceną zalegania moczu po mikcji, a przy objawach neurologicznych do diagnostyki włącza się neurolog.

Leczenie zależy od przyczyny. W pęcherzu nadreaktywnym lekami I linii są leki antycholinergiczne, a II linii agoniści receptorów beta-3-adrenergicznych.

Objawy, z którymi nie warto czekać

  • krew w moczu lub skrzepy – krwiomocz może być bolesny albo bezbolesny;
  • gorączka, dreszcze, ból pleców tuż pod żebrami albo bardzo niska temperatura ciała, poniżej 36 °C;
  • niemożność oddania moczu mimo pełnego pęcherza;
  • nagły wyciek moczu z drętwieniem krocza, osłabieniem nóg lub utratą kontroli nad stolcem;
  • pieczenie i wydzielina z cewki, zwłaszcza po kontakcie z nowym partnerem lub partnerką.

Najczęstszą przyczyną krwi w moczu jest infekcja, a czerwone zabarwienie dają też buraki i niektóre leki. Czerwony mocz bez oczywistego wyjaśnienia zawsze jednak wymaga badania.

Pytania i odpowiedzi

Wstaję w nocy do toalety. Czy to już problem?

Jedno wstanie w nocy jest u dorosłych normalne. Jeśli w nocy powstaje ponad jedna trzecia dobowej ilości moczu, mówi się o poliurii nocnej i zaleca ograniczenie płynów wieczorem. Częstsze wstawanie warto odnotować w dzienniczku i pokazać lekarzowi.

Czy po ryzykownym kontakcie badać się, nawet jeśli nic nie piecze?

Tak. Po zakażeniu przenoszonym drogą płciową objawy zapalenia cewki mogą pojawić się dopiero po kilku dniach lub tygodniach, a czasem nie pojawiają się wcale.

Jak szybko wraca pełna kontrola nad pęcherzem?

To zależy od przyczyny. Infekcja może ustąpić w ciągu tygodni, a zaburzenia neurologiczne często wymagają długotrwałego leczenia. Reakcja na ćwiczenia i leki również bywa u różnych osób różna.

Nawracający wyciek moczu w młodym wieku zawsze warto wyjaśnić z lekarzem, bo zwykle stoi za nim przyczyna, którą da się leczyć.

Źródła