Estron u mężczyzn: czym jest i kiedy warto wykonać jego badanie

Estron (E1) to jeden z estrogenów, hormonów kojarzonych z kobietami, które jednak krążą i działają także w organizmie każdego zdrowego mężczyzny. U panów powstaje głównie poza jądrami, gdy enzym aromataza przekształca androgeny, m.in. w tkance tłuszczowej. Oznacza się go rzadziej niż estradiol, zwykle jako część szerszej diagnostyki hormonalnej przy ginekomastii, spadku libido lub niepłodności.

Estron, estradiol, estriol: kto jest kim

Estron to hormon steroidowy z tej samej rodziny co estradiol (E2) i estriol (E3). U mężczyzn jego stężenie jest niskie, ale nie zerowe. Działa sam, a do tego może przechodzić w silniejszy estradiol i z powrotem, dlatego lekarz ocenia go razem z estradiolem, a nie w oderwaniu od niego.

Głównym źródłem estronu u mężczyzny nie są jądra, tylko tkanki obwodowe. Aromataza zamienia w estron androstendion, androgen wytwarzany w nadnerczach i jądrach. Enzym ten pracuje m.in. w tkance tłuszczowej, wątrobie, mięśniach i skórze, więc im więcej tłuszczu, zwłaszcza na brzuchu, tym więcej materiału może zostać przerobione na estrogeny.

Po co mężczyźnie estrogeny

Pomagają utrzymać gęstość kości, regulują wydzielanie hormonów przysadki (sprzężenie zwrotne z LH i FSH), wpływają na popęd i na prawidłowe dojrzewanie plemników. Kłopotem nie jest więc sama obecność estronu, tylko zaburzona równowaga między androgenami a estrogenami: nadmiar estrogenów przy niskim testosteronie, ale też ich niedobór.

Na skierowaniu estron rzadko występuje sam. Tabela pomaga zorientować się w hormonach, które zwykle pojawiają się obok niego, choć nie służy do oceny własnego wyniku.

Hormon Skąd pochodzi u mężczyzny Co lekarz chce z niego wyczytać
Estron (E1) Głównie z przekształcenia androstendionu w tkankach obwodowych Udział tkanki tłuszczowej i aromatyzacji, uzupełnienie oceny estrogenów
Estradiol (E2) Z testosteronu (aromatyzacja) i częściowo z jąder Podstawowy estrogen oceniany przy ginekomastii i zaburzeniach hormonalnych
Testosteron Głównie z jąder, pod kontrolą LH Czy występuje niedobór androgenów (hipogonadyzm)
SHBG Białko wytwarzane w wątrobie Jaka część hormonów płciowych krąży w postaci wolnej, aktywnej
LH i FSH Przysadka mózgowa Czy przyczyna zaburzeń leży w jądrach, czy w przysadce

Kiedy lekarz zleca oznaczenie estronu

Najczęściej robi to endokrynolog, androlog lub urolog, gdy objawy sugerują zaburzenia gospodarki estrogenowej. Typowe sytuacje to:

  • ginekomastia, czyli powiększenie gruczołu piersiowego,
  • spadek libido, zaburzenia erekcji i zmęczenie przy niejasnych wynikach testosteronu,
  • niepłodność z nieprawidłowym badaniem nasienia,
  • znaczna otyłość z objawami niedoboru androgenów,
  • kontrola w trakcie leczenia testosteronem lub po stosowaniu sterydów anabolicznych,
  • podejrzenie guza wydzielającego hormony (jądra, nadnerczy) albo choroby wątroby.

Estron rzadko jest pierwszym badaniem. Zwykle uzupełnia panel, w którym są testosteron całkowity, SHBG, LH, FSH, prolaktyna i estradiol. Jak wygląda taka diagnostyka przy problemach ze wzwodem, opisujemy w tekście o badaniach zlecanych przy zaburzeniach erekcji.

Przy niepłodności estrogeny mają konkretne znaczenie: zaburzony stosunek testosteronu do estrogenów może hamować wydzielanie LH i FSH, a przez to produkcję plemników. O tym, jak ocenia się nasienie i co zmienia sam wytrysk, piszemy w artykule o badaniu nasienia i jego związku z wytryskiem.

Pobranie krwi i wybór laboratorium

Do badania pobiera się krew żylną, zwykle z żyły w zgięciu łokcia. Badania hormonalne wykonują laboratoria publiczne i prywatne, na skierowanie albo odpłatnie; ALAB ma w ofercie m.in. osobny pakiet hormonów do diagnostyki płodności męskiej. Nie każda pracownia oznacza estron na miejscu. Często wysyła próbkę do pracowni referencyjnej, co wydłuża oczekiwanie na wynik.

  • Krew na hormony płciowe pobiera się zwykle rano, bo stężenia części z nich zmieniają się w ciągu doby.
  • Przy pobraniu trzeba powiedzieć o lekach i suplementach, zwłaszcza o testosteronie, lekach hormonalnych, dużych dawkach biotyny i środkach stosowanych w sporcie.
  • Intensywny wysiłek, ostra choroba albo nieprzespana noc tuż przed badaniem mogą zaburzyć wynik; wtedy lepiej przełożyć pobranie.
  • Badanie kontrolne najlepiej zrobić w tym samym laboratorium, tą samą metodą.

Dlaczego metoda oznaczenia zmienia wynik

Estrogeny u mężczyzn oznacza się testami immunochemicznymi albo spektrometrią mas (LC-MS/MS). Testy immunochemiczne są łatwo dostępne, ale przy niskich, męskich stężeniach bywają mniej dokładne i podatne na zakłócenia przez inne substancje. Spektrometria mas jest precyzyjniejsza, tylko wykonuje ją mniej pracowni. Wynik podaje się w pg/ml lub pmol/l, a zakres referencyjny zależy od metody i laboratorium, więc wynik „lekko powyżej normy” z jednego testu nie powinien sam przesądzać o leczeniu.

Co może znaczyć wysoki albo niski estron

Podwyższony estron u mężczyzny z otyłością brzuszną często odzwierciedla po prostu większą aktywność aromatazy w tkance tłuszczowej. Ten sam wynik u szczupłego, młodego mężczyzny z nowo powstałą ginekomastią każe szukać innej przyczyny. Nie ma przy tym jednego progu, od którego estron oznacza chorobę, a znaczenie niewielkich odchyleń bywa niejasne; w codziennej praktyce estradiol mówi lekarzowi więcej.

Za niski poziom estrogenów też szkodzi, m.in. kościom. Dlatego leki hamujące aromatazę stosuje się tylko ze ściśle określonych wskazań. Przyjmowane na własną rękę, co zdarza się w środowiskach sportowych, mogą nadmiernie obniżyć estrogeny i niczego nie wyjaśniają.

Objawy, z którymi trzeba iść do lekarza szybciej

Powiększenie piersi, spadek popędu, kłopoty z erekcją, niepłodność albo utrata mięśni mimo treningu to powód do zwykłej wizyty. Szybkiej oceny wymagają natomiast:

  • guzek, stwardnienie lub powiększenie jądra, także niebolesne,
  • ginekomastia, która pojawiła się nagle, szybko rośnie albo jest twarda i jednostronna,
  • wyciek z brodawki sutkowej,
  • objawy hormonalne połączone z bólem głowy lub zaburzeniami widzenia.

Rak jądra to najczęstszy nowotwór złośliwy u młodych mężczyzn, a niektóre guzy jądra zaburzają gospodarkę hormonalną i mogą dawać powiększenie piersi. Estron nie służy jednak do wykrywania nowotworu: przy guzku podstawą jest badanie lekarskie i USG jądra.

Zacząć można od lekarza rodzinnego, który zleci podstawowe badania i skieruje dalej. Zaburzenia hormonalne ocenia endokrynolog, płodnością i męskimi hormonami często zajmuje się androlog, a jądrami i drogami moczowymi urolog. Przebieg takich wizyt opisujemy w tekstach o badaniu u androloga i o tym, jak wygląda badanie u urologa.

Częste pytania o estron

Czy na badanie estronu trzeba przyjść na czczo?

Decyduje laboratorium. Wiele pracowni prosi o przyjście na czczo, gdy przy okazji oznacza się inne parametry, więc wymagania najlepiej sprawdzić przed wizytą w punkcie pobrań.

Czy wysoki estron wywołuje ginekomastię?

Może się do niej przyczyniać, ale rzadko jest jedyną przyczyną. Ginekomastia wynika z przewagi estrogenów nad androgenami, na którą wpływają m.in. otyłość, leki, choroby wątroby, zaburzenia pracy jąder i guzy hormonalnie czynne.

Czy estron obniża testosteron?

Pośrednio tak, bo nadmiar estrogenów hamuje wydzielanie LH, a to zmniejsza produkcję testosteronu w jądrach. Niski testosteron i otyłość często idą jednak w parze, więc trudno rozstrzygnąć, co jest przyczyną, a co skutkiem.

Czy da się obniżyć estron bez leków?

U mężczyzn z nadwagą redukcja tkanki tłuszczowej zmniejsza aktywność aromatazy i może poprawić równowagę hormonalną, choć efekt zależy od wieku i stanu zdrowia. Znaczenie mają też ograniczenie alkoholu i leczenie chorób wątroby.

Pojedynczy wynik estronu nie jest rozpoznaniem: jego sens ocenia lekarz razem z objawami, badaniem i pozostałymi hormonami.