Przy zaburzeniach erekcji najczęściej wykonuje się kilka podstawowych badań krwi: glukozę lub HbA1c, lipidogram i poranny testosteron. Poprzedzają je rozmowa z lekarzem i badanie fizykalne, a badania specjalistyczne, takie jak USG dopplerowskie prącia, zleca się tylko w wybranych sytuacjach. Nie ma jednego testu, który wyjaśni każdy problem ze wzwodem – całość ma odpowiedzieć na pytanie, czy przyczyna jest naczyniowa, hormonalna, metaboliczna, neurologiczna, polekowa czy psychologiczna, bo często działa kilka z nich naraz.
Dlaczego warto się zbadać, a nie tylko przeczekać
Sporadyczne kłopoty z erekcją nie muszą oznaczać choroby. Gdy jednak problem powtarza się przez kilka tygodni, narasta albo wyraźnie psuje samopoczucie i relację, warto go sprawdzić. Tętnice prącia są niewielkie, więc zaburzenia przepływu krwi mogą się w nich ujawnić wcześniej niż w sercu. Nie znaczy to, że każdy mężczyzna z takim problemem ma chorobę serca, ale słabszy wzwód bywa pierwszym sygnałem, który warto potraktować poważnie, a nie wyłącznie jako sprawę intymną.
Badania mają szczególny sens, gdy w grę wchodzą:
- nadciśnienie, cukrzyca, otyłość, wysoki cholesterol lub choroby serca w wywiadzie,
- palenie tytoniu albo regularne picie alkoholu,
- spadek libido, przewlekłe zmęczenie, obniżony nastrój,
- nowe leki, przyjmowane od niedawna,
- skrzywienie prącia, ból lub wyczuwalne zgrubienie,
- kłopoty z oddawaniem moczu.
Więcej o samym mechanizmie wzwodu przeczytasz w dziale Erekcja.
Pierwszy etap: rozmowa i badanie w gabinecie
To, co pacjent powie, jest najcenniejszą częścią diagnostyki. Lekarz pyta, od kiedy trwa problem, czy zaczął się nagle, czy stopniowo, czy pojawia się zawsze, czy tylko z partnerką lub partnerem. Interesują go też poranne i nocne wzwody, libido, wytrysk, choroby przewlekłe, leki, używki, sen i stres. Często podaje do wypełnienia kwestionariusz IIEF-5 – porządkuje on nasilenie objawów i pozwala porównać je po kilku miesiącach, ale sam w sobie nie jest diagnozą.
Badanie fizykalne obejmuje zwykle pomiar ciśnienia, obwodu talii lub masy ciała i ocenę narządów płciowych. Lekarz szuka cech zaburzeń hormonalnych, czasem sprawdza tętno na kończynach i czucie, a u części pacjentów, zależnie od wieku i objawów, proponuje badanie prostaty.
Wiele mówi sam przebieg objawów. Nagły początek, zachowane poranne wzwody i trudności tylko w określonych sytuacjach przemawiają raczej za tłem psychologicznym. Problem narastający stopniowo i brak nocnych wzwodów częściej każą szukać przyczyny naczyniowej lub hormonalnej. To jednak tylko wskazówki, które lekarz weryfikuje badaniami.
Badania krwi: podstawowy zestaw
| Badanie | Co pokazuje |
|---|---|
| glukoza na czczo i/lub HbA1c | cukrzycę albo stan przedcukrzycowy |
| lipidogram | cholesterol i triglicerydy, czyli część ryzyka sercowo-naczyniowego |
| testosteron całkowity | niedobór hormonu; oznacza się go rano, bo jego stężenie zmienia się w ciągu doby |
| morfologia, kreatynina, próby wątrobowe | ogólny stan zdrowia, zlecane zależnie od sytuacji |
Pakiet „badań na potencję” można zrobić w laboratorium samodzielnie, ale wtedy łatwo pominąć coś ważnego albo źle odczytać wynik leżący blisko granicy normy. Dlatego wyniki najlepiej przynieść lekarzowi – sam zestaw dobiera się zresztą na podstawie wywiadu.
Kiedy lekarz poszerza diagnostykę hormonalną
Jeśli testosteron wyszedł niski albo objawy na to wskazują, oznaczenie powtarza się i dokłada LH, prolaktynę, TSH lub SHBG. PSA rozważa się w określonych sytuacjach, po rozmowie o tym, co to badanie daje, a czego nie. Pojedynczy nieprawidłowy wynik zwykle trzeba powtórzyć i zestawić z objawami – sam nie jest podstawą do rozpoczynania leczenia hormonalnego na własną rękę.
USG dopplerowskie i inne badania specjalistyczne
Te badania nie są potrzebne każdemu. Lekarz rodzinny może zacząć diagnostykę, a w razie potrzeby kieruje do urologa, androloga, endokrynologa, diabetologa, kardiologa lub seksuologa.
USG dopplerowskie prącia ocenia przepływ krwi w jego naczyniach. Wykonuje się je w gabinecie, zwykle po podaniu przez lekarza leku wywołującego wzwód. Bierze się je pod uwagę przy podejrzeniu przyczyny naczyniowej, po urazie, przy skrzywieniu prącia albo przed leczeniem zabiegowym.
Inne możliwości to:
- ocena nocnych wzwodów, która pomaga odróżnić przyczynę organiczną od psychogennej, choć nie zawsze daje jednoznaczną odpowiedź,
- konsultacja seksuologiczna lub psychologiczna przy lęku przed porażką, stresie, trudnościach w związku czy objawach depresji,
- ocena kardiologiczna, gdy są czynniki ryzyka albo objawy ze strony serca,
- badania neurologiczne przy podejrzeniu uszkodzenia nerwów, na przykład po operacjach w obrębie miednicy.
Jak dobrze opisać problem przed badaniami
Lekarzowi łatwiej dobrać badania, gdy wie, czego dokładnie dotyczy kłopot. Czy trudno uzyskać wzwód, czy raczej go utrzymać? Jeśli erekcja zanika w trakcie, pomocny będzie tekst o erekcji, która słabnie podczas stosunku, a jeśli wzwód jest pełny, ale trwa krótko – poradnik Erekcja jest, ale krótko.
Przez 2–4 tygodnie przed wizytą warto zapisywać sytuacje, sen, stres, alkohol i obecność porannych wzwodów. Przydadzą się też lista leków i suplementów z dawkami i datą rozpoczęcia oraz ostatnie wyniki ciśnienia, glukozy i lipidogramu. Część leków może osłabiać erekcję, ale nie odstawia się ich samodzielnie – zmiany wprowadza lekarz prowadzący.
Na wyniki nie trzeba czekać z założonymi rękami. Ograniczenie alkoholu (szczegóły w tekście Alkohol a erekcja) i rzucenie palenia to zmiany, które opłacają się niezależnie od diagnozy. Przy paleniu efekt nie zawsze przychodzi od razu, więc warto wytrwać – więcej w poradniku Palenie a erekcja.
Częste pytania o diagnostykę
Od jakiego lekarza zacząć?
Zwykle od lekarza rodzinnego, który zleci podstawowe badania i w razie potrzeby wystawi skierowanie do specjalisty. Prywatnie można od razu umówić się do urologa, androloga czy seksuologa.
Czy testosteron trzeba badać o konkretnej porze?
Tak, najlepiej rano, kiedy jego stężenie bywa najwyższe. Pobieranie krwi o stałej porze pozwala też porównywać kolejne wyniki. O szczegóły przygotowania warto zapytać w laboratorium.
Wszystkie wyniki są w normie. Co dalej?
Prawidłowe wyniki wykluczają część przyczyn, ale nie wszystkie. Następnym krokiem bywa obserwacja, konsultacja seksuologiczna albo inne badania.
Po co badania, skoro i tak chcę zacząć leczenie tabletkami?
Bo słabszy wzwód może być sygnałem cukrzycy czy chorób naczyń, a część leków na serce wchodzi w groźne interakcje z lekami na potencję. Badania pozwalają bezpiecznie dobrać leczenie i wykryć to, co wymaga osobnej terapii.
Bolesny wzwód trwający dłużej niż cztery godziny albo ból w klatce piersiowej, duszność czy zasłabnięcie podczas seksu to sytuacje do natychmiastowego wezwania pomocy pod numerem 112 lub wizyty na SOR.
