Rzeżączka u mężczyzn: objawy i badania

Rzeżączka to bakteryjne zakażenie przenoszone drogą płciową, wywoływane przez dwoinkę rzeżączki (Neisseria gonorrhoeae). U mężczyzn najczęściej atakuje cewkę moczową i daje ropną lub śluzową wydzielinę oraz pieczenie przy oddawaniu moczu, ale zakażenie gardła czy odbytu zwykle przebiega bez objawów. Rozpoznanie potwierdza test molekularny z pierwszej porcji moczu lub z wymazu, a antybiotyk dobiera lekarz – także dlatego, że bakteria coraz lepiej opiera się kolejnym lekom.

Jak dochodzi do zakażenia

Bakteria zasiedla błony śluzowe: cewkę moczową, odbytnicę, gardło, rzadziej spojówki. Przenosi się przy seksie bez prezerwatywy – pochwowym, analnym i oralnym – i pełna penetracja nie jest do tego potrzebna; wystarczy kontakt śluzówki z zakażoną wydzieliną. Z gardła zakażenie może przejść na cewkę partnera. Wspólne zabawki erotyczne używane bez zabezpieczenia lub mycia także mogą je przenosić.

Wiele zakażeń, szczególnie w gardle i odbytnicy, nie daje objawów, a mimo to można je przekazać dalej. Dlatego badanie ma sens nie tylko przy dolegliwościach, ale też po ryzykownym kontakcie, przy nowym partnerze lub gdy partner dowiedział się o zakażeniu.

Wydzielina, pieczenie, a czasem nic

Objawy pojawiają się zwykle w ciągu kilku dni do około dwóch tygodni od kontaktu, choć mogą wystąpić później albo wcale. Bywa to wyraźna ropna wydzielina, a bywa ledwie zauważalny dyskomfort. Typowe dla zapalenia cewki są:

  • wydzielina z ujścia cewki – biała, żółta lub zielonkawa, czasem obfita i widoczna na bieliźnie,
  • pieczenie lub ból przy oddawaniu moczu,
  • zaczerwienienie lub obrzęk wokół ujścia cewki,
  • częstsze parcie na mocz,
  • rzadziej ból lub obrzęk jądra albo najądrza, zwykle po jednej stronie.

„Rzeżączka na penisie” to właściwie wydzielina z cewki. Owrzodzenia, pęcherzyki czy brodawki na skórze prącia wskazują na inne przyczyny. Samo pieczenie przy mikcji też ma wiele źródeł – opisujemy je w poradniku o tym, skąd się bierze pieczenie przy oddawaniu moczu u mężczyzn.

Zakażenie odbytnicy po seksie analnym, jeśli w ogóle daje objawy, to świąd, dyskomfort, wydzielina z odbytu lub ból przy wypróżnianiu. Zakażenie gardła po seksie oralnym zwykle nie daje nic albo przypomina łagodny ból gardła. Do oka bakteria trafia najczęściej na dłoni – wywołuje wtedy zaczerwienienie, ropną wydzielinę i obrzęk powiek.

Rzeżączka, chlamydia czy inne zapalenie cewki?

Wydzielina i pieczenie nie są zarezerwowane dla rzeżączki, a kilka zakażeń może występować jednocześnie:

Stan Czym może się różnić Jak się go wykrywa
Rzeżączka Wydzielina częściej obfita i ropna, choć nie zawsze Test molekularny, czasem posiew z antybiogramem
Chlamydioza Wydzielina zwykle skąpsza, częściej bez objawów; też może dawać ból jądra Test molekularny, często razem z testem na rzeżączkę
Inne zapalenia cewki (np. Mycoplasma genitalium, rzęsistek) Bez badań trudne do odróżnienia Badania dobrane przez lekarza
Zapalenie żołędzi (balanitis) Zmiany głównie na żołędzi i napletku, wydzielina pod napletkiem Badanie lekarskie, czasem wymaz
Zakażenie układu moczowego, zapalenie prostaty Rzadziej wydzielina, możliwa gorączka lub ból krocza Badanie moczu, ocena lekarska

Zapalenie żołędzi ma wiele przyczyn, od podrażnienia po zakażenia, również przenoszone drogą płciową – zaczerwienionej żołędzi po nowym kontakcie nie warto więc z góry uznawać za zwykłe podrażnienie. Ropna, żółtawa wydzielina jest dla rzeżączki typowa, ale żaden opis objawów nie odróżni jej pewnie od chlamydii.

Jakie badania wykonać

Lekarz dobiera próbki do objawów i rodzaju kontaktów. Podstawą jest test amplifikacji kwasów nukleinowych (NAAT, często nazywany PCR), który wykrywa materiał genetyczny bakterii. U mężczyzn bada się zwykle pierwszą porcję moczu – początkowy strumień, a nie środkowy, jak w badaniu ogólnym. Placówki często zalecają, by przez pewien czas przed pobraniem nie oddawać moczu; szczegóły warto potwierdzić na miejscu. Mocz nie wykryje zakażenia gardła ani odbytu, więc po seksie oralnym lub analnym pobiera się też wymazy z tych miejsc.

Przy wyraźnej wydzielinie lekarz może obejrzeć rozmaz pod mikroskopem, co daje szybką wskazówkę. Posiew pozwala wyhodować bakterię i wykonać antybiogram, czyli sprawdzić, na które antybiotyki jest wrażliwa. Ma to coraz większe znaczenie i przydaje się zwłaszcza wtedy, gdy objawy nie mijają mimo leczenia.

Jedna infekcja przenoszona drogą płciową to powód, by sprawdzić pozostałe: zwykle chlamydię, HIV i kiłę, a zależnie od sytuacji także wirusowe zapalenia wątroby. Część testów wymaga odczekania od kontaktu, więc lekarz może zaproponować ich powtórzenie.

Zakażeniami przenoszonymi drogą płciową zajmują się przede wszystkim poradnie dermatologiczno-wenerologiczne; na NFZ do wenerologa zwykle nie trzeba skierowania, choć zasady rejestracji warto sprawdzić. Pomoże też lekarz rodzinny, a przy dolegliwościach jąder, przewlekłych objawach z dróg moczowych czy prostaty – urolog. Czego się spodziewać, opisujemy w tekście badanie u urologa.

Rozmowa o seksie bywa krępująca, ale lekarz potrzebuje konkretów: kiedy pojawiły się objawy, kiedy był ostatni kontakt i jakiego rodzaju, czy była prezerwatywa i czy nie pękła, czy partner zgłaszał zakażenie, jakie antybiotyki i leki brałeś ostatnio, czy masz alergie na leki, jakie były wcześniejsze zakażenia i wyniki badań, w tym HIV, oraz czy stosujesz profilaktykę przedekspozycyjną HIV (PrEP).

Leczenie a oporność bakterii

Rzeżączkę leczy się antybiotykami. Lek, drogę podania i ewentualne leczenie dodatkowe lekarz ustala według aktualnych zaleceń i wyników badań – a zalecenia co jakiś czas się zmieniają, bo oporność dwoinki narasta i różni się między regionami. Starsze informacje szybko się dezaktualizują.

Antybiotyki pozostałe po wcześniejszych kuracjach to zły wybór: mogą nie zadziałać, zamaskować objawy i sprzyjać oporności. Ustąpienie dolegliwości nie zawsze oznacza wyleczenie, dlatego lekarz może zlecić test kontrolny, zwłaszcza przy zakażeniu gardła lub utrzymujących się objawach.

Nieleczona rzeżączka może wywołać zapalenie najądrza, a rzadko zakażenie rozsiane z bólami stawów i zmianami skórnymi. Zapalenie cewki zwiększa też podatność na zakażenie HIV.

Partnerzy i powrót do seksu

Niezbadani i nieleczeni partnerzy to prosta droga do ponownego zakażenia – tzw. efektu ping-ponga. Lekarz podpowie, których partnerów powiadomić, zależnie od czasu, jaki minął od kontaktów – po samym czasie pojawienia się objawów nie da się bowiem ustalić, od kiedy trwa zakażenie ani od którego partnera pochodzi. Partner bez objawów też powinien się zbadać, a zakres jego badań i leczenia ustala jego lekarz.

Do końca leczenia i zgody lekarza zaleca się przerwę w seksie, także z prezerwatywą. Przebyta rzeżączka nie daje odporności, więc można zakazić się ponownie. Prawidłowo używana prezerwatywa wyraźnie zmniejsza ryzyko, choć przy seksie oralnym sięga się po nią rzadko, a zakażenie gardła łatwo przeoczyć. Przy zmianie partnerów lub kilku partnerach regularne badania mają duży sens.

Kiedy nie odkładać wizyty

Tego samego lub następnego dnia, a przy dużym nasileniu na SOR, trzeba zgłosić się przy:

  • silnym bólu lub szybko narastającym obrzęku jądra, zwłaszcza nagłym – trzeba pilnie wykluczyć skręt jądra, który nie jest infekcją,
  • gorączce, dreszczach i złym samopoczuciu razem z objawami z dróg moczowych,
  • bólach lub obrzęku stawów z gorączką albo wysypką,
  • zaczerwienionym oku z ropną wydzieliną i bólem lub pogorszeniem widzenia,
  • trudności z oddaniem moczu lub niemożności jego oddania.

Częste pytania o rzeżączkę

Jak szybko po kontakcie można zrobić test?

Test molekularny wykrywa zakażenie zwykle po kilku dniach do dwóch tygodni. Wynik ujemny uzyskany bardzo wcześnie lub z niewłaściwego miejsca może zakażenie przeoczyć, więc lekarz czasem zaleca powtórkę. Testy w kierunku HIV czy kiły mają własne okna diagnostyczne.

Czy przed testem mogę wziąć antybiotyk „na wszelki wypadek”?

Lepiej nie. Antybiotyk przyjęty na próbę może zafałszować wynik i utrudnić dobranie właściwego leczenia.

Czy można się zarazić od ręcznika albo deski sedesowej?

Nie. Bakteria słabo przeżywa poza organizmem i nie przenosi się przez podanie ręki, wspólny posiłek, ręczniki ani deskę sedesową.

Czy rzeżączka szkodzi płodności?

Jej powikłania, zwłaszcza zapalenie najądrza, mogą w niektórych przypadkach wpływać na płodność. Przy wczesnym rozpoznaniu i leczeniu ryzyko jest mniejsze.

Czy badanie jest poufne?

Informacje medyczne obejmuje tajemnica lekarska. Test w kierunku HIV można zrobić anonimowo w punktach konsultacyjno-diagnostycznych, a zasady innych badań warto sprawdzić w wybranej placówce.

Przy wydzielinie z cewki, pieczeniu lub po ryzykownym kontakcie zrób test – wcześnie wykryte zakażenie łatwiej wyleczyć bez powikłań.