Krew przy oddawaniu moczu, czyli krwiomocz, to sygnał, że krwinki czerwone przedostają się do moczu gdzieś między nerkami a ujściem cewki. U mężczyzn często stoi za tym zakażenie dróg moczowych, ale także choroby prostaty, kamica albo nowotwór pęcherza. Dlatego każdy epizod widocznej krwi w moczu trzeba pokazać lekarzowi, nawet jeśli minął sam i nic nie bolało.
Krew czy tylko czerwony mocz?
Nie każdy czerwony mocz oznacza krew. Niektóre leki i pokarmy, na przykład buraki, potrafią zabarwić go na czerwono. Rozstrzyga proste badanie moczu, które pokazuje, czy krwinki rzeczywiście w nim są.
Lekarze rozróżniają dwa rodzaje krwiomoczu. Makroskopowy widać gołym okiem jako różowe, czerwone lub brunatne zabarwienie, czasem ze skrzepami. Mikroskopowy wychodzi wyłącznie w badaniu. Pojedynczy dodatni test paskowy bywa przypadkowy, dlatego za przetrwały krwiomocz mikroskopowy uznaje się dodatni wynik w 2 z 3 testów; dopiero on uruchamia dalszą diagnostykę.
Co podpowiadają objawy towarzyszące
Krwiomocz może boleć albo nie boleć. Ból sam nie przesądza o przyczynie, ale razem z innymi dolegliwościami pomaga lekarzowi zawęzić listę możliwości.
Krew z pieczeniem i częstym parciem
Taki obraz najczęściej oznacza zakażenie układu moczowego. Oprócz krwi pojawiają się wtedy ból lub pieczenie przy oddawaniu moczu (dyzuria), częstsze oddawanie moczu w nocy (nokturia) oraz ból podbrzusza albo pleców tuż pod żebrami. Ból w okolicy lędźwiowej z gorączką może świadczyć o zajęciu nerek. Pierwszym badaniem jest badanie ogólne moczu i posiew. O samej dyzurii więcej piszemy w tekście o tym, skąd bierze się pieczenie przy oddawaniu moczu u mężczyzn.
Krew z wydzieliną z cewki
Ból lub pieczenie przy mikcji, wydzielina i podrażniony koniec prącia to objawy zapalenia cewki moczowej, także na tle zakażenia przenoszonego drogą płciową. Po takim zakażeniu dolegliwości mogą pojawić się dopiero po kilku dniach lub tygodniach, a zapalenie cewki nie zawsze daje objawy. Lekarz zwykle pobiera wacikiem wymaz z cewki i zleca badanie moczu, co ma sens także wtedy, gdy dolegliwości są niewielkie.
Krew po cewnikowaniu lub zabiegu
Cewnik, cystoskopia czy zabieg na prostacie mogą podrażnić błonę śluzową cewki, a nawet wywołać jej zapalenie. Kiedy takie dolegliwości wymagają kontroli, wyjaśniamy w artykule o bólu przy oddawaniu moczu po cewniku.
Słaby strumień i nocne wstawanie
U starszych mężczyzn krwiomocz często nakłada się na kłopoty z prostatą. Powiększony gruczoł uciska cewkę i utrudnia opróżnianie pęcherza, co daje słaby strumień, nocne wstawanie i uczucie niepełnego pęcherza. Utrudniony odpływ moczu sam jednak nie tłumaczy obecności krwi i nie zwalnia z diagnostyki, która obejmuje wtedy także badanie prostaty i USG.
Krew bez żadnych dolegliwości
Bezbolesny, widoczny krwiomocz bywa jedynym sygnałem choroby pęcherza lub nerek. Właśnie dla takich sytuacji wytyczne oparte na zaleceniach NICE przewidują pilne skierowanie w kierunku raka pęcherza. Brak bólu nie jest więc powodem do spokoju, tylko do szybkiej wizyty.
Co zanotować przed wizytą
Wygląd krwi i moment jej pojawienia się tylko częściowo wskazują źródło krwawienia, ale razem z innymi informacjami wyraźnie skracają diagnostykę. Warto zapisać:
- kolor moczu (lekko różowy, wyraźnie czerwony, brunatny) i obecność skrzepów;
- czy krew pojawia się na początku strumienia, na końcu, czy przez całą mikcję;
- czy był to jeden epizod, czy objaw się powtarza;
- pieczenie, parcie, ból pleców pod żebrami, wydzielinę z cewki, gorączkę lub dreszcze;
- słaby strumień, parcie bez efektu, nocne wstawanie;
- przyjmowane leki, zwłaszcza przeciwkrzepliwe i przeciwpłytkowe, oraz wszystko, co nowego wprowadzono w ostatnich dniach;
- niedawne zabiegi urologiczne, cewnikowanie, urazy krocza lub okolicy lędźwiowej;
- palenie tytoniu, które lekarz bierze pod uwagę, oceniając ryzyko chorób pęcherza.
Jeśli krwi w moczu towarzyszą zmiany przy wzwodzie lub wytrysku, też o nich powiedz. Jak te funkcje są ze sobą powiązane, opisuje tekst erekcja a oddawanie moczu.
Jak przebiega diagnostyka
Widoczna krew w moczu bez objawów alarmowych to powód do wizyty w ciągu kilku dni. Zwykle zaczyna się od lekarza POZ, który zleca badanie ogólne moczu, czasem posiew i badania krwi, a w razie potrzeby kieruje do urologa. Przed oddaniem próbki nie oddaje się moczu przez co najmniej 2 godziny, a mocz pobiera się ze środkowego strumienia do jałowego pojemnika.
Urolog może zlecić USG układu moczowego, tomografię komputerową i cystoskopię, czyli obejrzenie wnętrza pęcherza przez cienki wziernik. Zakres badań zależy od wieku, palenia, chorób współistniejących, przyjmowanych leków i dotychczasowych wyników. Opis objawów pomaga ocenić, jak pilna jest sytuacja, ale zakażenia od kamicy czy nowotworu nie odróżni; robią to dopiero badania.
Krwiomocz mikroskopowy wykryty przypadkiem, na przykład w badaniach okresowych, również omawia się z lekarzem. Najpierw zwykle powtarza się badanie, bo o dalszych krokach decyduje dopiero utrzymujący się wynik.
Kiedy jechać na SOR
Pilnej pomocy na SOR albo w nocnej i świątecznej opiece zdrowotnej wymagają:
- niemożność oddania moczu mimo parcia, zwłaszcza przy skrzepach – zatrzymanie moczu wymaga szybkiego odbarczenia pęcherza;
- krew w moczu z wysoką gorączką, dreszczami i bólem w okolicy lędźwiowej, co może wskazywać na zakażenie górnych dróg moczowych;
- bardzo niska temperatura ciała, poniżej 36°C;
- obfite krwawienie, duże skrzepy, osłabienie, zawroty głowy;
- krwiomocz po upadku lub uderzeniu w okolicę nerek albo krocza.
Najczęściej zadawane pytania
Czy krew w moczu oznacza raka?
Nie zawsze. W Wielkiej Brytanii najczęstszą przyczyną krwi w moczu jest infekcja. Ta sama ilość krwi może jednak wynikać z banalnego podrażnienia albo z poważnej choroby, dlatego bezbolesny krwiomocz zawsze kończy się diagnostyką urologiczną.
Krew pojawiła się raz i zniknęła. Czy mogę to zostawić?
Lepiej nie. Choroby pęcherza i nerek potrafią krwawić okresowo, więc ustąpienie objawu nie znaczy, że zniknęła jego przyczyna.
Czy krew w moczu po wyjęciu cewnika jest normalna?
Niewielkie podrażnienie cewki po cewniku się zdarza. Kontroli wymagają jednak krew, która nie ustępuje, skrzepy, gorączka albo trudności z oddaniem moczu po usunięciu cewnika.
Krwiomocz jest objawem, nie rozpoznaniem: jego przyczynę zawsze ustala lekarz.
Źródła
- Leeds Teaching Hospitals NHS Trust, "Blood in the urine (haematuria)" (krwiomocz: postępowanie, przyczyny, leki i pokarmy barwiące mocz): leedsth.nhs.uk/a-z-of-services/urology/common-urological-conditions/blood-in-the-urine-haematuria
- NCBI Bookshelf (StatPearls), "Gross and Microscopic Hematuria (Nursing) – StatPearls – NCBI Bookshelf" (krwiomocz makroskopowy i mikroskopowy, objawy i skrzepy): ncbi.nlm.nih.gov/sites/books/NBK568752
- Herts and West Essex NHS clinical guidance, "Haematuria – Prescribing, Policies and Pathways" (definicje krwiomoczu i kryteria pilnego skierowania w kierunku raka pęcherza): hweclinicalguidance.nhs.uk/clinical-pathways/haematuria
- NHS, "Urinary tract infections (UTIs) – NHS" (objawy zakażenia układu moczowego i objawy alarmowe): nhs.uk/conditions/urinary-tract-infections-utis
- NHS, "Urethritis – NHS" (zapalenie cewki moczowej: objawy, wymaz, badanie moczu, przyczyny): nhs.uk/conditions/urethritis
- NHS 111 Wales, "NHS 111 Wales – Health A-Z : Urethritis" (zapalenie cewki, czas pojawienia się objawów, przebieg bezobjawowy): 111.wales.nhs.uk/Urethritis
- Guy’s and St Thomas’ NHS Foundation Trust, "Nocturia – getting up at night to pee – Overview" (nocne oddawanie moczu i rola powiększonej prostaty): guysandstthomas.nhs.uk/health-information/nocturia-getting-night-pee
