Tak, nietrzymanie moczu u mężczyzn często da się wyleczyć albo wyraźnie ograniczyć, ale wszystko zależy od tego, skąd bierze się wyciek. Inaczej leczy się przeciekanie po operacji prostaty, inaczej nagłe parcie przy pęcherzu nadreaktywnym, a jeszcze inaczej wyciek z pęcherza, który nie opróżnia się do końca. Gdy przyczynę można usunąć, objaw potrafi zniknąć całkowicie; w pozostałych przypadkach celem jest jak najmniej wycieków i normalne życie na co dzień.
Od czego zależy, czy wyciek minie
Nietrzymanie moczu to każdy mimowolny wyciek, od kilku kropel po opróżnienie pęcherza. To objaw, a nie jedna choroba, i bardzo powszechny: w Polsce zmaga się z nim ponad 2 mln osób, a prawdziwa liczba jest pewnie wyższa. Wysiłkowe nietrzymanie zgłasza około 15% mężczyzn, a naglące 7%.
Szanse na wyleczenie zależą od mechanizmu, dlatego lekarz najpierw ustala, z którym rodzajem ma do czynienia. W danych dotyczących wszystkich chorych, bez podziału na płeć, wysiłkowe nietrzymanie stanowi około 49% przypadków, mieszane około 29%, a naglące dotyczy około 22% osób. U mężczyzn proporcje mogą być inne, bo ważną rolę odgrywa u nich prostata: powiększona uciska cewkę i utrudnia opróżnianie pęcherza.
| Rodzaj | Co się dzieje | Typowa sytuacja u mężczyzny | Czego można się spodziewać |
|---|---|---|---|
| Wysiłkowe | Zwieracz cewki lub dno miednicy nie wytrzymują wzrostu ciśnienia w brzuchu przy kaszlu, kichaniu, dźwiganiu, wstawaniu z krzesła | Okres po operacji prostaty | Ćwiczenia dna miednicy często przynoszą poprawę; przy dużym uszkodzeniu urolog rozważa zabieg |
| Z parcia (naglące) | Mięsień wypieracz kurczy się, zanim pęcherz się wypełni; mocz ucieka, zanim uda się dojść do toalety | Pęcherz nadreaktywny, choroby neurologiczne | Zmiana nawyków, trening pęcherza i leki zwykle dają kontrolę objawów |
| Z przepełnienia | Pęcherz nie opróżnia się do końca i przecieka | Powiększona prostata uciskająca cewkę | Wynik zależy od usunięcia przeszkody lub przyczyny słabego opróżniania |
| Mieszane | Połączenie mechanizmu wysiłkowego i naglącego | Różne | Leczy się oba składniki |
| Kapanie po mikcji | Resztka moczu zostaje w cewce i wycieka po zakończeniu oddawania | Mężczyźni w różnym wieku, także po operacji prostaty | Ćwiczenia dna miednicy często pomagają |
| Przemijające | Wyciek wywołany czynnikiem zewnętrznym | Zakażenie układu moczowego, działanie leków | Często ustępuje po leczeniu przyczyny |
U jednego mężczyzny mogą współistnieć dwa mechanizmy, więc tabela pomaga się zorientować, ale nie zastąpi rozpoznania. Szersze porównanie znajdziesz w przewodniku rodzaje nietrzymania moczu u mężczyzn i możliwości pomocy.
Najpierw wyklucza się przyczyny, które same przemijają
Zanim zacznie się leczenie na lata, trzeba sprawdzić, czy wycieku nie wywołuje coś odwracalnego. Nagłe nietrzymanie, któremu towarzyszy ból lub pieczenie przy oddawaniu moczu, częstsze nocne wizyty w toalecie albo ból podbrzusza czy pleców tuż pod żebrami, bywa skutkiem zakażenia układu moczowego i często mija po jego wyleczeniu. Wycieki nasilają też niektóre leki, na przykład benzodiazepiny, dlatego listę przyjmowanych preparatów warto pokazać lekarzowi już na pierwszej wizycie.
Dzienniczek mikcji: od niego zaczyna się diagnoza
Pierwszym adresem jest lekarz rodzinny. Często prosi o prowadzenie przez kilka dni dzienniczka mikcji: zapisuje się w nim godziny i ilość oddanego moczu, wypite płyny oraz każdy wyciek wraz z okolicznościami, takimi jak kaszel, nagłe parcie czy noc. Z takich notatek zwykle widać, czy przeważa mechanizm wysiłkowy, naglący, czy kłopot z opróżnianiem pęcherza. Potem lekarz POZ kieruje do specjalisty, u mężczyzn najczęściej do urologa, a u osób starszych także do geriatry.
Ćwiczenia dna miednicy po operacji prostaty i przy kapaniu
Trening mięśni dna miednicy pomaga zwłaszcza po operacji prostaty i przy kapaniu po oddaniu moczu. Skurcz przytrzymuje się początkowo do pięciu sekund, a z czasem coraz dłużej, aż do 10 sekund. Jedna seria to maksymalnie 8 do 10 wolnych skurczów, a cały zestaw powtarza się co najmniej 4–5 razy dziennie.
Efekty przychodzą powoli, czasem dopiero po kilku miesiącach, i tylko przy regularnym ćwiczeniu, dlatego nie warto rezygnować po pierwszych tygodniach bez poprawy.
Gdy dominuje nagłe parcie
Przy naglącym nietrzymaniu sporo zależy od nawyków. Pomaga ograniczenie kofeiny, alkoholu, napojów gazowanych i ostrych potraw. Drugim narzędziem jest trening pęcherza, czyli stopniowe wydłużanie odstępów między wizytami w toalecie, uzupełniony o ćwiczenia Kegla. U części mężczyzn same te metody dają wyraźną poprawę, choć nie od pierwszego dnia.
Jeśli to za mało, przychodzi kolej na leki. W pęcherzu nadreaktywnym w pierwszej linii stosuje się leki antycholinergiczne, a w drugiej agonistów receptorów beta-3-adrenergicznych. Wybór zależy od wieku, chorób współistniejących i innych przyjmowanych leków, więc dobiera je lekarz.
Przy łagodnym rozroście prostaty sięga się po inne grupy leków. Pełny efekt części z nich może wymagać nawet do sześciu miesięcy, co warto wiedzieć, zanim uzna się kurację za nieskuteczną.
Zabieg i środki pomocnicze
Gdy ćwiczenia i leki nie wystarczają, a wyciek wynika z trwałego uszkodzenia zwieracza albo z przeszkody w odpływie moczu, urolog może zaproponować leczenie zabiegowe. Rodzaj zabiegu zależy od mechanizmu, a kwalifikacja wymaga dokładnej diagnostyki. Na czas leczenia, a czasem na stałe, dobrze sprawdzają się środki chłonne lub zacisk na prącie przeznaczony dla mężczyzn z nietrzymaniem moczu.
Wstawanie w nocy to nie to samo co nietrzymanie
Budzenie się w nocy, by oddać mocz, to nokturia, a nie mimowolny wyciek. U dorosłych jedno wstanie w nocy jest normalne, a po 80. roku życia za normę uznaje się trzy. Z wiekiem spada wytwarzanie hormonu antydiuretycznego (ADH), więc nocą powstaje więcej moczu; gdy jest to ponad jedna trzecia dobowej ilości, mówi się o poliurii nocnej.
Z nietrzymaniem bywa też mylona trudność z oddaniem moczu tuż po wzwodzie. Skąd się bierze, wyjaśniamy w tekście o tym, jak erekcja wpływa na oddawanie moczu.
Kiedy iść do lekarza, a kiedy po pomoc pilną
Każde nowe nietrzymanie moczu, nawet niewielkie, jest powodem do wizyty u lekarza rodzinnego, bo im szybciej znana jest przyczyna, tym większa szansa na wyleczenie. Nie zwlekaj, gdy:
- wyciek pojawił się nagle, bez oczywistej przyczyny;
- oddawanie moczu jest trudne, strumień słaby, a po mikcji zostaje uczucie niepełnego pęcherza;
- wycieki zaczęły się po wprowadzeniu nowego leku;
- pojawiło się pieczenie, wydzielina z cewki lub podrażnienie końca prącia, typowe dla zapalenia cewki moczowej.
Pilnej pomocy wymagają:
- krew w moczu – najczęściej odpowiada za nią infekcja, ale krwiomocz bywa bezbolesny, mogą mu towarzyszyć skrzepy i zawsze wymaga oceny lekarza;
- objawy zakażenia z dreszczami albo bardzo niską temperaturą ciała, poniżej 36°C;
- całkowita niemożność oddania moczu przy bolesnym, pełnym pęcherzu;
- wyciek z drętwieniem krocza, osłabieniem nóg albo po urazie kręgosłupa, bo urazy rdzenia i choroby neurologiczne należą do przyczyn nietrzymania.
Częste pytania o leczenie nietrzymania moczu
Czy nietrzymanie po operacji prostaty mija całkowicie?
Często się zmniejsza, ale nie da się z góry przewidzieć, czy zniknie zupełnie. Decydują stopień uszkodzenia zwieracza, stan pęcherza, choroby neurologiczne, cukrzyca, wiek i systematyczność rehabilitacji. Jeśli mimo regularnych ćwiczeń wyciek się utrzymuje, urolog ocenia, czy pomoże zabieg.
Czy pęcherz nadreaktywny można wyleczyć raz na zawsze?
Realnym celem jest raczej trwała kontrola objawów niż jednorazowe wyleczenie. Leki czasem trzeba zmienić z powodu działań niepożądanych, co nie znaczy, że leczenie zawiodło.
Czy picie mniejszej ilości płynów pomaga?
Zależy od rodzaju problemu. Przy poliurii nocnej pomaga ograniczenie płynów wieczorem, ale ogólnej ilości wypijanych płynów nie zmniejsza się na własną rękę; najlepiej ustalić ją z lekarzem na podstawie dzienniczka mikcji.
Czy w trakcie rehabilitacji mogę uprawiać sport?
Tak, choć ćwiczenia o wysokiej intensywności i brzuszki mogą nasilać wycieki. Bezpieczniejszy na tym etapie jest na przykład pilates, a obciążenia zwiększa się w miarę wzmacniania dna miednicy.
Ten tekst pomaga zrozumieć możliwości leczenia; przyczynę wycieku i najlepszą metodę dla siebie ustal z lekarzem.
Źródła
- pacjent.gov.pl (Ministerstwo Zdrowia / NFZ), „Nie tylko kobiecy problem” (rodzaje, przyczyny i leczenie nietrzymania moczu, dzienniczek mikcji): pacjent.gov.pl/jak-zyc-z-choroba/nie-tylko-kobiecy-problem
- pacjent.gov.pl (Ministerstwo Zdrowia / NFZ), „Co warto wiedzieć o nietrzymaniu moczu” (definicja, odsetki rodzajów, czynniki ryzyka i specjaliści): pacjent.gov.pl/aktualnosc/co-warto-wiedziec-o-nietrzymaniu-moczu
- Cambridge University Hospitals NHS, „Male incontinence guidelines” (nietrzymanie moczu u mężczyzn i jego częstość): cuh.nhs.uk/patient-information/male-incontinence-guidelines
- NHS, „10 ways to stop leaks – Urinary incontinence” (samopomoc, ćwiczenia dna miednicy i aktywność fizyczna): nhs.uk/conditions/urinary-incontinence/10-ways-to-stop-leaks
- University Hospitals Sussex NHS Foundation Trust, „Male Pelvic Floor Exercises” (ćwiczenia dna miednicy dla mężczyzn po operacji prostaty i przy kapaniu po mikcji): uhsussex.nhs.uk/resources/male-pelvic-floor-exercises
- Guy’s and St Thomas’ NHS Foundation Trust, „Nocturia – getting up at night to pee – Overview” (przyczyny nokturii, w tym ADH i prostata): guysandstthomas.nhs.uk/health-information/nocturia-getting-night-pee
