Ból podbrzusza z parciem na mocz u mężczyzn najczęściej wynika z zakażenia układu moczowego, zapalenia cewki moczowej albo z utrudnionego opróżniania pęcherza, na przykład przy powiększonej prostacie. Zwykle nie jest to stan nagły, ale gorączka, krew w moczu lub całkowita niemożność oddania moczu wymagają szybkiej pomocy. Którą przyczynę masz ty, lekarz ustala na podstawie wywiadu, badania moczu i badania fizykalnego.
Dlaczego te dwa objawy idą w parze
Oba dotyczą tego samego miejsca: pęcherza leżącego tuż nad spojeniem łonowym. Ból to ucisk, pieczenie lub kłucie w dole brzucha. Parcie naglące różni się od zwykłej potrzeby tym, że przychodzi gwałtownie, często przy niewielkiej ilości moczu w pęcherzu: oddajesz kilka łyków moczu, a po chwili potrzeba wraca.
Za tym połączeniem stoją zwykle trzy mechanizmy:
- zapalenie – podrażniona ściana pęcherza lub cewki wysyła sygnał „pełności” wcześniej niż zwykle, a mikcja piecze;
- przeszkoda w odpływie – powiększona prostata uciska cewkę, mocz zalega i rozciąga pęcherz, co czuć jako ucisk w podbrzuszu;
- nadreaktywność pęcherza – mięsień wypieracz kurczy się, zanim pęcherz się wypełni.
Każdy z nich leczy się inaczej, dlatego rozpoznanie mechanizmu jest pierwszym krokiem.
Pieczenie od początku: zakażenie układu moczowego
Zakażenie rozwija się szybko, w ciągu godzin lub dni. Typowe są ból lub pieczenie przy oddawaniu moczu (dyzuria), częstsze oddawanie moczu, także w nocy (nokturia), oraz ból podbrzusza albo pleców tuż pod żebrami. U mężczyzn zakażenie dolnych dróg moczowych zdarza się rzadziej niż w niektórych innych grupach, więc lekarz szuka też jego przyczyny, na przykład zalegania moczu lub problemu z prostatą.
Pieczenie i wydzielina z prącia: zapalenie cewki
Zapalenie cewki moczowej daje ból lub pieczenie przy mikcji, wydzielinę i podrażniony koniec prącia. Postać nierzeżączkowa jest częstsza niż rzeżączkowa. Po zakażeniu przenoszonym drogą płciową objawy mogą pojawić się po kilku dniach lub tygodniach, przy nierzeżączkowym zapaleniu nawet po kilku miesiącach, a czasem nie pojawiają się wcale. Cewkę może też podrażnić lub uszkodzić cewnik.
Lekarz pobiera wacikiem wymaz z cewki i zleca badanie moczu, przed którym nie oddaje się moczu przez co najmniej 2 godziny. Leczy się antybiotykami, a objawy ustępują zwykle w ciągu tygodnia lub dwóch.
Słaby strumień i nocne wstawanie: prostata
Kłopoty z prostatą narastają powoli, przez miesiące lub lata. Pęcherz pracuje pod większym oporem, więc strumień słabnie, zostaje uczucie niepełnego opróżnienia, mocz wychodzi w kilku porcjach, a w nocy trzeba wstawać. Gdy pęcherz nie opróżnia się do końca, mogą pojawić się częste wycieki, czyli nietrzymanie z przepełnienia. Ból podbrzusza narastający razem z niemożnością oddania moczu oznacza zatrzymanie moczu i wymaga pilnej pomocy.
Samo nocne wstawanie nie zawsze jest objawem choroby. U dorosłych jedno wstanie w nocy jest normalne, a po 80. roku życia za normę uznaje się trzy. Z wiekiem spada wytwarzanie ADH, hormonu antydiuretycznego, więc nocą powstaje więcej moczu. Jeśli w nocy produkowana jest ponad jedna trzecia dobowej ilości moczu, mówi się o poliurii nocnej i zaleca ograniczenie płynów wieczorem.
Nagłe parcie bez cech infekcji: pęcherz nadreaktywny
Tu dominuje parcie naglące i częste oddawanie małych porcji moczu, bez pieczenia i bez gorączki; objawy rozwijają się stopniowo i mają charakter przewlekły. Nietrzymanie moczu z parcia zgłasza 7% mężczyzn.
Parcie nasilają kofeina, alkohol, napoje gazowane i ostre potrawy, a ryzyko nietrzymania zwiększają niektóre leki, na przykład benzodiazepiny. Lekarz często prosi o dzienniczek mikcji: przez kilka dni zapisuje się godziny oddawania moczu, objętości i wypite płyny. Dzięki temu widać, czy problemem jest pęcherz, czy po prostu zbyt duże picie.
Kiedy do lekarza, a kiedy od razu po pomoc
Do lekarza rodzinnego idź, gdy objawy trwają dłużej niż dzień lub dwa, nawracają albo towarzyszy im pieczenie, wydzielina z cewki czy zmiana wyglądu moczu. Tego samego dnia pomocy wymagają:
- brak możliwości oddania moczu przy narastającym bólu i rozpieraniu w podbrzuszu;
- gorączka, dreszcze, ból w boku lub plecach pod żebrami, nudności lub wymioty;
- bardzo niska temperatura ciała, poniżej 36°C, przy objawach zakażenia;
- widoczna krew lub skrzepy w moczu;
- splątanie, wyraźne osłabienie lub szybkie pogarszanie się samopoczucia.
W nocy właściwym miejscem jest nocna pomoc lekarska albo SOR. Jeśli chodzi o krew w moczu: najczęściej odpowiada za nią infekcja, a czerwone zabarwienie dają też buraki i niektóre leki. Krwiomocz może jednak przebiegać bez bólu i ze skrzepami, a bezbolesna krew to powód do badań, nie do spokoju. Inne znaczenie ma zmiana konsystencji moczu, o czym piszemy w tekście o tym, co oznacza pieniący się mocz.
Co sprawdzi lekarz
Przyda się kilka konkretów: od kiedy trwają objawy, czy ból sięga boku lub pleców, ile razy wstajesz w nocy, czy strumień osłabł, czy był nowy kontakt seksualny, jakie leki bierzesz na stałe i co pijesz w ciągu dnia.
Lekarz POZ zaczyna od wywiadu, badania brzucha i badania ogólnego moczu, u wielu mężczyzn także od badania prostaty przez odbyt. Potem może zlecić posiew moczu, USG pęcherza z oceną zalegania po mikcji i badania krwi, a w razie potrzeby skierować do urologa. Gdy w moczu wykryto krew niewidoczną gołym okiem, za przetrwały krwiomocz mikroskopowy uznaje się dodatni wynik w 2 z 3 testów paskowych.
Najczęściej zadawane pytania
Co, jeśli to nie jest infekcja?
Podobny obraz dają przewlekły ból miednicy, zapalenie prostaty czy kamica w dolnych drogach moczowych, a przyczyny często się nakładają, na przykład zakażenie na tle powiększonej prostaty. Rozróżnienie wymaga badań, czasem kilku wizyt.
Czy przy zapaleniu cewki musi się leczyć także partner?
Jeśli przyczyną jest zakażenie przenoszone drogą płciową, leczenie zwykle obejmuje również partnerkę lub partnera. Dlatego warto od razu powiedzieć lekarzowi o nowym kontakcie seksualnym w ostatnich tygodniach lub miesiącach.
Czy po wieczorze z kawą lub alkoholem mogę po prostu przeczekać?
Łagodny dyskomfort po dniu z dużą ilością kawy czy alkoholu często mija sam, a reakcja na te napoje jest bardzo indywidualna. Ograniczenie ich nie wyleczy jednak zakażenia ani przeszkody w odpływie, więc pieczenie i ból wymagają diagnostyki.
A jeśli czuję raczej ucisk na pęcherz niż ból?
Takie odczucie bywa opisywane jako parcie na pęcherz i ma nieco inne przyczyny. Omawiamy je w artykule o przyczynach uczucia parcia na pęcherz.
Opis objawów pomaga zorientować się w sytuacji, ale zakażenia od zatrzymania moczu czy krwiomoczu nie odróżni – zrobi to badanie u lekarza.
Źródła
- pacjent.gov.pl (Ministerstwo Zdrowia / NFZ), "Nie tylko kobiecy problem" (poradnik o nietrzymaniu moczu, mechanizmach, czynnikach ryzyka i ścieżce leczenia): pacjent.gov.pl/jak-zyc-z-choroba/nie-tylko-kobiecy-problem
- NHS, "Urinary tract infections (UTIs) – NHS" (objawy zakażenia układu moczowego i sygnały alarmowe): nhs.uk/conditions/urinary-tract-infections-utis
- NHS, "Urethritis – NHS" (objawy, badania i leczenie zapalenia cewki moczowej): nhs.uk/conditions/urethritis
- NHS 111 Wales, "NHS 111 Wales – Health A-Z : Urethritis" (rzeżączkowe i nierzeżączkowe zapalenie cewki, przebieg bezobjawowy): 111.wales.nhs.uk/Urethritis
- NHS, "Non-gonococcal urethritis symptoms – NHS" (objawy nierzeżączkowego zapalenia cewki u mężczyzn): nhs.uk/conditions/non-gonococcal-urethritis/symptoms
- Guy’s and St Thomas’ NHS Foundation Trust, "Nocturia – getting up at night to pee – Overview" (przyczyny nocnego oddawania moczu, rola ADH i prostaty): guysandstthomas.nhs.uk/health-information/nocturia-getting-night-pee
- Oxford Health NHS Foundation Trust, "Understanding nocturia – Bladder and Bowel Service" (normy nocnego wstawania i poliuria nocna): oxfordhealth.nhs.uk/ababs/advice/understanding-nocturia
