Afrodyzjak to pokarm, substancja albo zachowanie, któremu przypisuje się zwiększanie popędu, podniecenia lub przyjemności seksualnej. Dla większości popularnych afrodyzjaków dowody są słabe, niespójne albo pochodzą z małych badań, a spora część efektu bierze się z oczekiwań i atmosfery. Najwięcej dają zwykle zmiany w zdrowiu, stylu życia i relacji, a nie jeden produkt.
Skąd wzięła się nazwa i sława afrodyzjaków
Słowo pochodzi od Afrodyty, greckiej bogini miłości. W szerokim sensie afrodyzjakiem nazywa się wszystko, co ma rozbudzać pożądanie: jedzenie, napoje, zioła, zapachy, a nawet nastrój wieczoru. W węższym, medycznym ujęciu byłaby to substancja, która w powtarzalny sposób zwiększa popęd, podniecenie lub satysfakcję. Tak zdefiniowanych i dobrze udokumentowanych afrodyzjaków właściwie nie znamy.
Wiele tradycyjnych afrodyzjaków zawdzięcza sławę kształtowi, rzadkości, egzotyce albo ostremu smakowi. Ostrygi, rogi zwierząt czy korzenie przypominające ludzką sylwetkę zyskały reputację dzięki skojarzeniom, a nie badaniom. Część tych przekonań przetrwała do dziś w reklamach.
Ochota to nie to samo co erekcja
Afrodyzjak w potocznym rozumieniu ma wpływać na chęć. Leki stosowane w zaburzeniach erekcji działają inaczej: ułatwiają napływ krwi do prącia, ale nie wywołują pożądania i zwykle potrzebują stymulacji seksualnej. Libido, podniecenie i erekcja są ze sobą powiązane, lecz to odrębne zjawiska, więc trudność w jednym obszarze nie musi oznaczać problemu w pozostałych. Kłopoty z erekcją mogą mieć przyczyny naczyniowe, hormonalne lub psychiczne i bywają wczesnym sygnałem chorób naczyń, dlatego lepiej je zdiagnozować niż maskować suplementami.
Jak afrodyzjaki mogą działać
Jednego mechanizmu nie ma, a dla większości opisywanych dróg brakuje mocnych dowodów z badań na ludziach:
- Oczekiwanie i rytuał. Wiara, że coś zadziała, wspólna kolacja czy czas tylko we dwoje realnie poprawiają nastrój i otwartość na bliskość. To nie oszustwo, tylko dobrze znany wpływ kontekstu.
- Odhamowanie. Niektóre substancje zmniejszają skrępowanie, ale przy okazji osłabiają kontrolę i ocenę sytuacji.
- Krążenie. Część składników rozszerza naczynia albo podnosi ciśnienie. Efekt bywa odczuwalny, ale też niebezpieczny.
- Ogólna kondycja. U kogoś niewyspanego, przemęczonego czy zestresowanego zmiana stylu życia może pośrednio poprawić libido.
Popęd zależy od hormonów, neuroprzekaźników, stanu naczyń, snu, stresu, leków, nastroju i jakości związku. Ten sam produkt może więc „zadziałać” u jednej osoby, bo zbiegł się z urlopem, a u drugiej nie dać nic. Pojedyncze relacje nie pozwalają odróżnić działania substancji od zbiegu okoliczności. Jeśli efekt był krótki i minął, najczęściej stały za nim oczekiwania lub zmiana okoliczności, a zwiększanie ilości niczego nie poprawi.
Popularne afrodyzjaki pod lupą
- Ostrygi i owoce morza dostarczają cynku, którego niedobór może odbijać się na zdrowiu. Nie ma jednak dowodów, że u dobrze odżywionej osoby same ostrygi zwiększają pożądanie.
- Czekolada kojarzy się z przyjemnością, ale badania nie potwierdzają jej wyraźnego wpływu na libido.
- Maca, żeń-szeń i buzdyganek naziemny badano w małych, często niejednorodnych pracach. Wyniki są niespójne, a jakość preparatów bardzo różna. Szersze zestawienie takich środków znajdziesz w tekście o środkach na libido.
- Johimbina, substancja z kory drzewa johimbe, może podnosić ciśnienie, przyspieszać tętno i nasilać lęk.
- Mucha hiszpańska (kantarydyna) to substancja toksyczna i silnie drażniąca, która może uszkadzać nerki i przewód pokarmowy.
Preparaty dla mężczyzn: kto powinien uważać
Hasła w rodzaju „natychmiastowy efekt” sugerują składniki o silnym działaniu na naczynia. Substancje działające podobnie do leków na erekcję w połączeniu z azotanami stosowanymi w chorobie wieńcowej mogą wywołać gwałtowny spadek ciśnienia. Szczególnej ostrożności przy każdym preparacie na libido wymagają:
- choroby serca i nadciśnienie,
- leki kardiologiczne, przeciwdepresyjne lub przeciwzakrzepowe,
- choroby wątroby lub nerek,
- zaburzenia lękowe.
W takich sytuacjach skład warto omówić z lekarzem lub farmaceutą. Kołatanie serca, niepokój, bezsenność, ból głowy, zaczerwienienie twarzy czy zawroty głowy po preparacie to sygnał, by go odstawić i skontaktować się z lekarzem.
Gdy afrodyzjak nie wystarcza
Spadek ochoty warto potraktować jako sygnał, by przyjrzeć się sobie. Najpierw dobrze nazwać problem: chodzi o ochotę, podniecenie, erekcję, satysfakcję czy o różnicę potrzeb w związku? Od kiedy to trwa i czy zbiegło się z nowym lekiem, stresem, gorszym snem, chorobą albo napięciem w relacji? Sen, ruch, alkohol, palenie i sposób odżywiania wpływają zarówno na libido, jak i na krążenie; praktyczne wskazówki zebraliśmy w poradniku o diecie i stylu życia. Jeśli podejrzewasz, że ochotę odbiera Ci lek, porozmawiaj o tym z lekarzem prowadzącym, który może zmienić leczenie.
Do lekarza warto pójść, gdy spadek libido trwa dłużej albo przeszkadza Tobie lub partnerowi, gdy towarzyszy mu przewlekłe zmęczenie, obniżony nastrój, zmiana masy ciała lub zaburzenia erekcji, a także gdy pojawił się po nowym leku. Dobrym początkiem jest lekarz rodzinny i proste badania krwi. Kiedy w tle są emocje, lęk przed zbliżeniem lub trudności w relacji, pomocny bywa seksuolog, o którym piszemy w tekście czym zajmuje się seksuolog. Gdy afrodyzjak miał „ratować” związek, a rozczarowanie tylko dołożyło napięcia, pomocna bywa lektura poradnika o libido w związku.
Najczęściej zadawane pytania
Czy alkohol to afrodyzjak?
Nie w sensie medycznym. Na chwilę zmniejsza skrępowanie, ale w większych ilościach osłabia podniecenie i erekcję, a regularne picie wiąże się z pogorszeniem funkcji seksualnych.
Czy „naturalny” afrodyzjak jest zawsze bezpieczny?
Nie. Johimbina i kantarydyna mają naturalne pochodzenie, a mogą wywołać poważne działania niepożądane. Zioła wchodzą też w interakcje z lekami.
Czy są afrodyzjaki szczególnie polecane mężczyznom?
Żaden produkt nie zwiększa w udokumentowany sposób popędu u wszystkich mężczyzn. Przegląd roślin i pokarmów, które najczęściej się w tym kontekście wymienia, znajdziesz w artykule o naturalnych afrodyzjakach dla mężczyzn.
Zaburzenia erekcji, które pojawiają się razem ze spadkiem ochoty, bywają wczesnym sygnałem chorób naczyń, więc zasługują na zwykłą wizytę u lekarza rodzinnego.
