Depresja u mężczyzn a bliskość i życie seksualne

Depresja u mężczyzn bardzo często odbija się na życiu seksualnym: gasi pożądanie, utrudnia erekcję i orgazm, a do tego oddala partnerów, zanim ktokolwiek nazwie problem po imieniu. Zwykle nie zaczyna się od smutku, tylko od drażliwości, wycofania, przemęczenia albo spadku ochoty na seks. To dobra wiadomość o tyle, że zarówno depresję, jak i jej skutki w sypialni da się omówić z lekarzem i leczyć.

Dlaczego depresja odbiera ochotę na seks

Depresja to choroba, a nie słabość charakteru czy chwilowo gorszy nastrój. Jednym z jej rdzennych objawów jest utrata zainteresowania tym, co wcześniej sprawiało przyjemność, i to obejmuje także seks. Mężczyzna przestaje myśleć o zbliżeniu, nie czuje pobudzenia albo współżyje z poczucia obowiązku. Nie świadczy to o braku uczuć do partnerki czy partnera. Częściej jest to po prostu objaw choroby, który łagodnieje, gdy poprawia się nastrój, choć tempo tej poprawy bywa bardzo różne.

Zależność działa w obie strony. Depresja osłabia pożądanie i sprawność seksualną, a długo trwające kłopoty w łóżku podkopują samoocenę i pogłębiają przygnębienie. Ustalenie, co było pierwsze, bywa niemożliwe, ale do rozpoczęcia leczenia nie jest potrzebne.

Z erekcją i orgazmem jest podobnie. Zmęczenie, napięcie, lęk przed porażką i brak energii mogą utrudniać wzwód, opóźniać szczytowanie albo odbierać satysfakcję. Zaburzenia erekcji mają jednak także przyczyny naczyniowe, hormonalne, neurologiczne i polekowe, dlatego warto je zbadać, zamiast z góry uznać, że „to tylko psychika”.

Męska depresja nie zawsze wygląda jak smutek

Objawy depresji u mężczyzn i kobiet są w dużej mierze te same: utrzymujące się przygnębienie lub poczucie beznadziei, utrata radości, zmęczenie, zaburzenia snu i apetytu, kłopoty z koncentracją oraz utrata zainteresowania seksem. Różni się raczej sposób ich okazywania. Wielu mężczyzn nauczono, że o emocjach się nie mówi, więc cierpienie wychodzi na zewnątrz przez zachowanie.

Na początku łatwo zrzucić wszystko na stres w pracy. Pierwsze sygnały to często:

  • zmęczenie, które nie mija mimo odpoczynku,
  • gorszy sen i budzenie się nad ranem albo, przeciwnie, nadmierna senność,
  • brak radości z hobby, sportu i spotkań,
  • mniejsza ochota na seks i unikanie bliskości,
  • trudność ze skupieniem się i podejmowaniem decyzji.

U części mężczyzn na pierwszy plan wychodzą drażliwość, wybuchy złości, cynizm, milczenie przy stole. Zdarza się ucieczka w pracę, ryzykowne zachowania, częstsze sięganie po alkohol lub inne substancje, a także bóle głowy, pleców czy kłopoty żołądkowe. Nic z tego samo nie przesądza o depresji, ale wyraźna zmiana w porównaniu z tym, jak ktoś funkcjonował wcześniej, jest sygnałem, którego nie warto ignorować. Jeśli obniżony nastrój trwa przez większą część dnia, codziennie, dłużej niż dwa tygodnie, czas iść do lekarza.

Co dzieje się w związku

Partnerka lub partner zwykle pierwszy widzi zmianę: mniej czułości, rzadsze zbliżenia, zamykanie się w sobie. Nie znając przyczyny, łatwo dopisać sobie najgorsze wyjaśnienie: „przestał mnie kochać”, „ma kogoś”, „przestałam mu się podobać”. On z kolei czuje wstyd, winę i presję, więc oddala się jeszcze bardziej.

Ten krąg przerywa rozmowa bez oskarżeń. Zamiast „co jest z tobą nie tak?” lepiej powiedzieć, co się widzi i czym się martwi: „od tygodni jesteś wyczerpany, mniej ze sobą rozmawiamy i niepokoję się o ciebie”. W czasie choroby bliskość nie musi oznaczać współżycia. Wspólny spacer, posiłek czy zwykła obecność też podtrzymują więź. O tym, jak pożądanie zmienia się w długiej relacji, piszemy w tekście Libido w związku.

Bliska osoba może bardzo pomóc, ale nie powinna stawać się terapeutą. Zachęta do wizyty, pomoc w jej umówieniu albo pójście razem często znaczą więcej niż próby „naprawiania” nastroju na własną rękę. Osoba wspierająca też ma prawo do zmęczenia i do szukania pomocy dla siebie.

Po 40 i po 50: depresja, testosteron czy jedno i drugie?

Depresja może pojawić się w każdym wieku, ale w okolicach czterdziestki i pięćdziesiątki obciążenia lubią się kumulować: odpowiedzialność w pracy, dzieci, starzejący się rodzice, rozstania, choroby przewlekłe. Przybywa też czynników, które same w sobie wpływają na seks, takich jak choroby serca i naczyń, cukrzyca, nadciśnienie czy przyjmowane leki.

W tym wieku wraca pytanie o testosteron. Jego niedobór może dawać obniżone libido, zaburzenia erekcji, zmęczenie i gorszy nastrój, czyli objawy w dużej części wspólne z depresją. Po samopoczuciu nie da się ich rozróżnić. Rozpoznanie hipogonadyzmu wymaga zarówno objawów, jak i powtarzalnie niskich wyników badań wykonanych w odpowiednich warunkach, a o tym, kiedy je zrobić, decyduje lekarz. Spadku nastroju i pożądania nie warto też zbywać hasłem „taki wiek” czy „kryzys wieku średniego”: jeśli się utrzymuje, jest powodem do wizyty, a nie nieuniknioną częścią starzenia.

Leczenie depresji a sypialnia

Depresję leczy się psychoterapią, lekami lub połączeniem obu metod. Wybór zależy od nasilenia objawów, historii zdrowia i preferencji pacjenta, więc zapada wspólnie z lekarzem.

Część leków przeciwdepresyjnych może osłabiać libido albo opóźniać orgazm. Nie dotyczy to każdej osoby ani każdego preparatu, a nasilenie bywa różne. Z drugiej strony skuteczne leczenie samo w sobie często przywraca ochotę na bliskość. Jeśli w trakcie terapii pojawią się kłopoty seksualne, warto powiedzieć o tym lekarzowi prowadzącemu: to częsty temat, a lekarz ma kilka możliwości do rozważenia. Leków nie odstawia się, nie zmniejsza ani nie zmienia samemu z powodu działań niepożądanych.

Gdy nastrój się poprawił, a trudności w seksie zostały albo dotyczą głównie relacji, dobrym krokiem jest seksuolog. Czym się zajmuje i jak wygląda taka konsultacja, wyjaśniamy w tekście Seksuolog: czym się zajmuje?. Lekarz rodzinny, psychiatra, psycholog i seksuolog mogą pomagać równolegle, każdy w swoim zakresie.

Kiedy pomoc jest potrzebna od razu

Zwykle wystarczy zaplanowana wizyta. Nie czeka się jednak, gdy pojawiają się myśli o odebraniu sobie życia, plany lub przygotowania, poczucie, że nie da się zapewnić sobie bezpieczeństwa, nagłe skrajne zmiany zachowania lub utrata kontaktu z rzeczywistością, a także niebezpieczne łączenie alkoholu czy innych substancji z silnym kryzysem. Wtedy trzeba zadzwonić pod 112 albo zgłosić się na izbę przyjęć szpitala, najlepiej psychiatrycznego. Wsparcia w kryzysie udzielają też lokalne placówki ochrony zdrowia psychicznego.

Jak przygotować się do wizyty

Na początek wystarczy lekarz rodzinny, psycholog albo psychiatra. Krótkie notatki pomagają, zwłaszcza gdy mówienie o seksie przychodzi z trudem. Warto zapisać, od kiedy zmienił się nastrój, sen, apetyt i energia, jak zmieniła się ochota na seks, erekcja, orgazm i potrzeba bliskości, czy pojawiły się poranne erekcje, czy problem występuje w każdej sytuacji i czy zbiegł się z ważnym wydarzeniem, chorobą lub nowym lekiem. Przyda się lista wszystkich leków i suplementów, informacje o chorobach przewlekłych, wcześniejszych epizodach przygnębienia i depresji w rodzinie oraz kilka pytań: co może być przyczyną, czy potrzebne są badania i jak leczenie wpłynie na życie seksualne.

Można zacząć wprost: „Od kilku miesięcy nie mam ochoty na seks i ciągle jestem zmęczony”. Dla lekarza to ważna informacja medyczna, nie wstydliwe wyznanie.

Pytania, które padają najczęściej

Czym jest „depresja seksualna”?

To potoczne określenie, nie osobne rozpoznanie. Opisuje zwykle przygnębienie związane z kłopotami w seksie albo seksualne objawy depresji. U lekarza lepiej opisać konkretne doświadczenia niż szukać jednej etykiety.

Czy do psychiatry potrzebne jest skierowanie?

W Polsce nie. Można umówić się bezpośrednio, a lekarz rodzinny również może zająć się pierwszą oceną.

Czy pytanie bliskiej osoby o myśli samobójcze może jej zaszkodzić?

Nie. Zapytanie wprost nie zwiększa ryzyka, a często otwiera rozmowę, na którą chory sam by się nie zdobył.

Czy istnieje osobny zestaw objawów „męskiej depresji”?

Nie. Drażliwość, złość czy ryzykowne zachowania pojawiają się u części mężczyzn, ale nie u wszystkich, i nie są zarezerwowane dla jednej płci.

Ten poradnik ma charakter edukacyjny; jeśli objawy depresji lub kłopoty seksualne się utrzymują, omów je z lekarzem.

Źródła