Uraz prącia i krwiak: kiedy potrzebna jest pilna ocena

Trzask podczas erekcji, nagłe zwiotczenie i szybko narastający obrzęk z zasinieniem prącia to obraz złamania prącia, czyli pęknięcia osłonki ciał jamistych, i powód, by od razu jechać na szpitalny oddział ratunkowy. Taki uraz wymaga szybkiej oceny urologa i często operacji. Pilnej pomocy wymagają też krew z ujścia cewki i kłopot z oddaniem moczu po urazie, natomiast mały, niebolesny siniak bez obrzęku i bez zaburzeń erekcji bywa niegroźny.

Jak można „złamać” narząd bez kości

Słowo „złamanie” jest umowne. Pęka błona biaława, czyli mocna, włóknista osłonka ciał jamistych, które w czasie erekcji wypełniają się krwią. We wzwodzie osłonka jest napięta i cieńsza, więc gwałtowne zgięcie potrafi ją rozerwać; krew wydostaje się wtedy poza ciało jamiste i tworzy krwiak.

Najczęściej dochodzi do tego podczas stosunku, gdy prącie wysunie się z pochwy lub odbytu i z dużą siłą uderzy o krocze albo kość łonową partnera. Zdarza się też przy gwałtownym zginaniu wzwiedzionego prącia w czasie masturbacji czy przy przewracaniu się w łóżku z poranną erekcją, rzadziej po upadku lub uderzeniu. Uraz prącia zwiotczałego zwykle nie rozrywa osłonki, ale może dać stłuczenie, krwiak podskórny czy ranę skóry. Dlatego dla lekarza tak ważne jest, czy prącie było we wzwodzie.

Objawy: od typowego trzasku po krew w ujściu cewki

Klasyczny przebieg jest dość charakterystyczny: słyszalny lub wyczuwalny trzask albo chrupnięcie, nagły ból o różnym nasileniu, szybkie ustąpienie erekcji, narastający obrzęk i siniak, które nadają prąciu wygląd „bakłażana”, oraz skrzywienie w stronę przeciwną do miejsca pęknięcia. Nie każdy uraz tak wygląda: trzasku może nie być, a ból bywa umiarkowany. Brak jednego objawu niczego nie wyklucza.

Czasem razem z ciałem jamistym pęka cewka moczowa, biegnąca w ciele gąbczastym po spodniej stronie prącia. Wskazują na to krew w ujściu cewki (nawet pojedyncze krople), krew w moczu, słaby strumień albo niemożność oddania moczu. Te objawy zmieniają sposób diagnostyki i leczenia, więc trzeba je wyraźnie zgłosić. Do cewki nie wolno niczego wprowadzać ani próbować się samemu cewnikować.

Podobny obraz daje pęknięcie żyły na grzbiecie prącia lub innego naczynia podskórnego bez uszkodzenia osłonki. Pojawiają się siniak i obrzęk, a erekcja często nie ustępuje tak gwałtownie. Na oko nie da się tych sytuacji odróżnić; rozstrzyga badanie, często obrazowe.

Siniak, krwiak, krwawienie: kiedy to drobiazg

Skóra prącia jest cienka, luźna i dobrze ukrwiona, więc nawet niewielki uraz zostawia widoczny siniak, a krew łatwo przemieszcza się pod skórą. Krwiak na żołędziu lub trzonie pojawia się po intensywnym stosunku, ucisku, ssaniu, użyciu pompki próżniowej lub pierścienia erekcyjnego albo po przypadkowym uderzeniu. Łatwiej powstaje u osób przyjmujących leki przeciwkrzepliwe lub przeciwpłytkowe i przy zaburzeniach krzepnięcia. Tych leków nie odstawia się samemu, ale trzeba o nich powiedzieć lekarzowi.

Mały siniak bez bólu, bez narastającego obrzęku i skrzywienia, przy prawidłowym oddawaniu moczu, to zwykle drobne stłuczenie, które wystarczy obserwować. Do lekarza warto pójść, jeśli się powiększa lub nie znika. Rozległe, szybko rosnące zasinienie, zwłaszcza po urazie we wzwodzie, wymaga oceny tego samego dnia, nawet jeśli nie było trzasku.

„Krwawienie z penisa” może oznaczać dwie różne rzeczy. Krwawienie ze skóry, na przykład z naderwanego wędzidełka, bywa obfite, bo okolica jest silnie ukrwiona, ale zwykle jest powierzchowne; lekarza potrzeba, gdy nie ustaje, rana jest głęboka, nie goi się albo krwawi przy każdej erekcji. Krew z ujścia cewki lub w moczu po urazie wymaga pilnej oceny, bo może oznaczać uszkodzenie cewki. Obfite, nieustające krwawienie to sytuacja na 112 lub 999 albo natychmiastowy wyjazd na SOR.

Kiedy jechać na SOR od razu

  • trzask w czasie erekcji, nagłe zwiotczenie, szybki obrzęk i siniak: SOR lub izba przyjęć z dyżurem urologicznym;
  • krew w ujściu cewki lub w moczu albo niemożność oddania moczu po urazie: SOR;
  • obfite krwawienie, które nie ustaje: 112 lub 999 albo SOR;
  • rozległy, narastający krwiak po urazie, nawet bez trzasku: ocena tego samego dnia.

Do czasu badania nie należy prostować prącia, masować ani nakłuwać krwiaka, współżyć ani wywoływać erekcji. W razie wątpliwości lepiej wybrać wyższy stopień pilności. Wstyd jest zrozumiały, ale lekarze dyżurni i urolodzy znają takie urazy, a rzeczowy opis zdarzenia (kiedy, w jakiej sytuacji, czy był trzask, kiedy pojawił się obrzęk) przyspiesza ocenę.

Co dzieje się w szpitalu

Lekarz zapyta o okoliczności, wzwód, trzask, czas pojawienia się obrzęku i oddawanie moczu, a także o leki (przeciwkrzepliwe, przeciwpłytkowe, stosowane na erekcję), zaburzenia krzepnięcia, cukrzycę, wcześniejsze urazy, zabiegi i istniejące skrzywienie. Potem ostrożnie zbada prącie. Często już typowy wywiad i wygląd wystarczają do rozpoznania. Przy niejasnym obrazie wykonuje się USG, a w wybranych sytuacjach rezonans magnetyczny, by ocenić, czy i gdzie osłonka jest przerwana. Przy podejrzeniu uszkodzenia cewki dochodzi badanie radiologiczne cewki z kontrastem albo ocena endoskopowa. Ogólny przebieg wizyty urologicznej opisuje poradnik o tym, jak wygląda badanie u urologa.

Przy potwierdzonym lub bardzo prawdopodobnym złamaniu najczęściej wybiera się wczesną operację: chirurg odsłania miejsce urazu, usuwa krwiak i zszywa pękniętą osłonkę, a w razie potrzeby naprawia cewkę. Leczenie zachowawcze rozważa się wtedy, gdy badania nie potwierdzają pęknięcia osłonki. Wiedza o tym urazie pochodzi głównie z serii przypadków i badań obserwacyjnych, bo jest on stosunkowo rzadki, więc trudno precyzyjnie porównać ryzyko powikłań przy różnych metodach i różnym czasie od urazu.

Co grozi, gdy złamanie nie zostanie wyleczone

Wstyd albo nadzieja, że „samo przejdzie”, często opóźniają wizytę. Obrzęk i siniak z czasem się wchłaniają, ale to nie znaczy, że osłonka zrosła się prawidłowo. Po nieleczonym lub późno leczonym złamaniu opisuje się trwałe skrzywienie prącia, wyczuwalne zgrubienia i blizny w trzonie, ból przy erekcji lub stosunku, zaburzenia erekcji, zwężenie cewki (jeśli była uszkodzona) oraz zakażenie krwiaka lub ropień. Wczesna naprawa wiąże się z mniejszym ryzykiem tych powikłań niż odroczenie leczenia, choć przebiegu konkretnego przypadku nie da się przewidzieć.

Jeśli od urazu minęło sporo czasu, a pojawiły się skrzywienie, zgrubienia, ból przy wzwodzie lub kłopoty z erekcją, nadal warto pójść do urologa. Możliwości leczenia istnieją także później, choć bywają inne niż przy świeżym urazie. Szerzej o przyczynach dolegliwości bólowych w tej okolicy piszemy w poradniku o tym, skąd bierze się ból prącia.

Najczęściej zadawane pytania

Czy z podejrzeniem złamania można poczekać do rana?

Przy typowych objawach lepiej nie. To stan nagły w urologii, a zwłoka może zwiększać ryzyko odległych powikłań.

Czy po złamaniu prącia erekcja wróci?

U wielu mężczyzn po właściwym leczeniu tak, ale u części pojawiają się zaburzenia erekcji lub skrzywienie. Rokowanie zależy od rozległości urazu, uszkodzenia cewki i czasu do leczenia.

Kiedy po operacji można wrócić do seksu?

Zwykle zaleca się przerwę w aktywności seksualnej i wizyty kontrolne, a ich długość ustala zespół leczący. Warto zapytać też o objawy, przy których trzeba wrócić wcześniej.

Pierścień erekcyjny nie daje się zdjąć. Czy to nagły przypadek?

Tak, jeśli prącie puchnie i zmienia kolor: ucisk zaburza ukrwienie, więc trzeba od razu jechać na SOR, zamiast próbować go zdejmować na siłę.

Czy pasma na skórze prącia to ślady urazu, czy rozstępy?

Rozstępy pojawiają się stopniowo, na przykład przy szybkiej zmianie masy ciała, są czerwonawe, fioletowe lub z czasem jaśniejsze, nie bolą i nie dają obrzęku. Nowe sine pasma z bólem lub zmianą kształtu prącia po urazie trzeba traktować jako ślad urazu.

Poradnik nie zastąpi badania: po urazie prącia z obrzękiem, siniakiem lub krwią z cewki liczy się szybka ocena urologa.