Brak plemników

Brak plemników w nasieniu to azoospermia: wytrysk wygląda zwykle zupełnie normalnie, ale w badaniu nie ma w nim ani jednego plemnika. Pojedynczy wynik nie przesądza sprawy – badanie powtarza się z odwirowaniem próbki, a potem ocenia hormony, jądra i często geny. Przyczyną bywa zablokowana droga nasienia albo zaburzone wytwarzanie plemników w jądrach, a w części przypadków plemniki udaje się pobrać bezpośrednio z jądra lub najądrza i wykorzystać do zapłodnienia.

Nasienie jest, plemników nie

O azoospermii mówi się wtedy, gdy plemników nie ma w ejakulacie także po odwirowaniu próbki i ocenie osadu. Dotyczy niewielkiego odsetka mężczyzn, częściej tych, którzy wraz z partnerką diagnozują się z powodu niepłodności. Nie boli i nie zmienia życia seksualnego, dlatego większość mężczyzn dowiaduje się o niej dopiero z badania nasienia zrobionego przy staraniach o dziecko. Kolor czy gęstość spermy niczego tu nie mówią – obecność plemników widać tylko pod mikroskopem.

Azoospermię łatwo pomylić z innymi problemami. Gdy płyn w ogóle nie wydostaje się na zewnątrz, chodzi o brak wytrysku. Jeszcze inną sytuacją jest wytrysk wsteczny, w którym nasienie cofa się do pęcherza. Jak te zaburzenia się od siebie różnią, wyjaśnia przegląd rodzajów zaburzeń wytrysku.

Blokada czy brak produkcji

Lekarze dzielą azoospermię na dwa typy i od tego podziału zależy cały dalszy plan.

  • Obturacyjna – jądra produkują plemniki, ale coś zamyka im drogę: niedrożne najądrza lub nasieniowody, wrodzony brak nasieniowodów, zwężenia po zakażeniach lub zabiegach, wazektomia.
  • Nieobturacyjna – jądra wytwarzają bardzo mało plemników albo wcale. Przyczyny są hormonalne, genetyczne lub wynikają z uszkodzenia jąder.

Co może zatrzymać wytwarzanie lub przepływ plemników

  • Geny: zespół Klinefeltera, mikrodelecje chromosomu Y (regiony AZF), mutacje genu CFTR odpowiedzialne za wrodzony brak nasieniowodów.
  • Hormony: hipogonadyzm hipogonadotropowy, w którym przysadka wysyła do jąder za słabe sygnały, albo podwyższona prolaktyna.
  • Testosteron i sterydy anaboliczne przyjmowane z zewnątrz, które hamują wytwarzanie plemników.
  • Chemioterapia i radioterapia.
  • Przebyte choroby i urazy: zapalenie jąder (na przykład po śwince), wnętrostwo w dzieciństwie, urazy moszny, operacje w okolicy pachwin.
  • Żylaki powrózka nasiennego – ich związek z azoospermią bywa niejednoznaczny.
  • Wazektomia, czyli celowe przerwanie nasieniowodów.

U części mężczyzn przyczyny nie udaje się ustalić nawet po pełnej diagnostyce.

Jak wygląda diagnostyka

Prowadzi ją androlog, urolog albo lekarz kliniki leczenia niepłodności. Zaczyna się od powtórzenia badania nasienia, zwykle po kilku tygodniach, w laboratorium oceniającym osad po odwirowaniu. Znaczenie mają warunki pobrania: zalecana abstynencja, kompletność próbki, czas dostarczenia do laboratorium – szczegóły opisuje artykuł o badaniu nasienia.

Dalej przychodzą:

  1. wywiad o chorobach z dzieciństwa, urazach, operacjach, lekach, kontakcie z czynnikami szkodliwymi i przebiegu dojrzewania,
  2. badanie jąder (wielkość, konsystencja), najądrzy, nasieniowodów i ewentualnych żylaków,
  3. hormony: zwykle FSH, LH i testosteron, w razie potrzeby prolaktyna,
  4. USG moszny,
  5. badania genetyczne według wskazań: kariotyp, mikrodelecje AZF, gen CFTR.

FSH bywa ważną wskazówką. Wysokie stężenie częściej towarzyszy zaburzeniom wytwarzania plemników, prawidłowe może współwystępować z blokadą, ale sam wynik niczego nie przesądza. Badania genetyczne służą zarówno planowi leczenia, jak i poradnictwu dotyczącemu przyszłego potomstwa.

Szanse na własne dziecko

Postępowanie zależy od przyczyny. Przy niedrożności możliwy jest zabieg udrażniający albo pobranie plemników z najądrza lub jądra. Część zaburzeń hormonalnych leczy się farmakologicznie pod kontrolą specjalisty. Przy azoospermii nieobturacyjnej wykonuje się czasem mikrochirurgiczne pobranie tkanki z jądra (micro-TESE); znalezione plemniki wykorzystuje się w metodach wspomaganego rozrodu, na przykład ICSI. Plemniki nie zawsze zostaną znalezione, dlatego para omawia z lekarzem również inne drogi do rodzicielstwa.

Suplementy diety nie przywracają plemników przy azoospermii, a peptydy eksperymentalne nie mają ustalonej roli w leczeniu męskiej niepłodności. O wszystkim, co przyjmujesz, warto powiedzieć lekarzowi prowadzącemu diagnostykę.

Diagnostyka azoospermii jest planowa, ale nagły silny ból jądra, szybko narastający obrzęk moszny, gorączka z bólem w mosznie albo zatrzymanie moczu z bólem to powód, by od razu jechać na SOR lub dzwonić pod 112 lub 999.

Pytania o azoospermię

Co oznacza bardzo mała objętość nasienia w wyniku?

Może wskazywać na inny problem niż przy prawidłowej objętości, na przykład wytrysk wsteczny. Lekarz zleca wtedy badanie moczu po wytrysku, a czasem USG przezodbytnicze.

Czy po wazektomii brak plemników jest trwały?

To azoospermia obturacyjna, zamierzona. Jeśli para chce dziecka, można rozważać zabieg odtwarzający drożność albo pobranie plemników z najądrza lub jądra.

Czy jeden zły wynik oznacza, że nigdy nie zostanę ojcem?

Nie. Wynik trzeba potwierdzić, a nawet przy potwierdzonej azoospermii w części przypadków plemniki udaje się pozyskać chirurgicznie.

Przed powtórnym badaniem nasienia warto zapytać laboratorium, czy ocenia osad po odwirowaniu – bez tego wynik „brak plemników” nie jest jeszcze rozpoznaniem.

Źródła