Leki

Sildenafil czy wardenafil: praktyczny przewodnik

Krótka odpowiedź: sildenafil i wardenafil należą do tej samej grupy leków, czyli inhibitorów fosfodiesterazy typu 5 (PDE5). Działają podobnie i mają zbliżony czas działania. Wytyczne Europejskiego Towarzystwa Urologicznego (EAU) nie wskazują, by któryś z nich był ogólnie lepszy. Różnią się jednak szczegółami: wpływem posiłku, profilem działań niepożądanych, interakcjami i ostrzeżeniami dotyczącymi rytmu serca. Dlatego wybór zależy od stanu zdrowia, przyjmowanych leków i doświadczeń pacjenta. Decyzję podejmuje lekarz po indywidualnej ocenie.

Ten tekst ma charakter edukacyjny i nie zastępuje konsultacji lekarskiej. Nie podajemy w nim dawek ani schematów przyjmowania.

Fakty, założenia i ograniczenia

Żeby porównanie było uczciwe, oddzielamy to, co wynika z dokumentów, od tego, co jest tylko założeniem.

Fakty z dokumentów źródłowych

  • Oba leki są zarejestrowane w Unii Europejskiej do leczenia zaburzeń erekcji u dorosłych mężczyzn. Ich charakterystyki produktu leczniczego publikuje Europejska Agencja Leków (EMA).
  • Żaden z nich nie wywołuje erekcji sam z siebie. Potrzebna jest stymulacja seksualna.
  • Oba są przeciwwskazane u osób przyjmujących azotany lub inne leki uwalniające tlenek azotu oraz riocyguat.
  • Wytyczne EAU uznają inhibitory PDE5 za jedną z terapii pierwszego wyboru. Zaznaczają też, że zaburzenia erekcji mogą być wczesnym sygnałem chorób sercowo-naczyniowych.

Założenia tego przewodnika

  • Czytelnik szuka wiedzy ogólnej, a nie gotowej decyzji terapeutycznej.
  • Leczenie prowadzi lekarz, który zna historię chorób i pełną listę przyjmowanych leków.

Ograniczenia

Brakuje dużych bezpośrednich badań porównawczych, które jednoznacznie rozstrzygałyby wyższość jednej substancji nad drugą. Indywidualna odpowiedź na leczenie bywa różna. Wartości farmakokinetyczne podane w ulotkach to średnie z badań i nie opisują dokładnie konkretnej osoby. Szerszy opis substancji znajdziesz w dziale Informacje o substancji: Wardenafil.

Jak działają oba leki

Wspólny mechanizm

Podczas pobudzenia seksualnego w ciałach jamistych prącia uwalnia się tlenek azotu. Prowadzi on do wzrostu stężenia cGMP, czyli substancji rozkurczającej mięśniówkę naczyń. Enzym PDE5 rozkłada cGMP. Sildenafil i wardenafil hamują ten enzym, dzięki czemu naturalna reakcja na bodziec może być silniejsza i trwać dłużej. Z tego mechanizmu wynika wspomniany wcześniej wymóg stymulacji seksualnej.

Różnice w wchłanianiu i czasie działania

Według charakterystyk produktu leczniczego EMA oba leki osiągają najwyższe stężenie we krwi średnio po około godzinie od przyjęcia na czczo. Ich okres półtrwania wynosi kilka godzin: dla sildenafilu około 3-5 godzin, dla wardenafilu około 4-5 godzin. Ciężki, tłusty posiłek może opóźnić wchłanianie obu substancji. W przypadku sildenafilu opóźnienie opisano jako wyraźne. Dla wardenafilu w postaci tabletek powlekanych wpływ zależy od zawartości tłuszczu w posiłku.

Wardenafil występuje także w postaci tabletek ulegających rozpadowi w jamie ustnej. Charakterystyka produktu zaznacza, że nie jest to zamiennik tabletek powlekanych w stosunku jeden do jednego, bo obie postacie różnią się wchłanianiem. To przykład szczegółu, który ocenia lekarz lub farmaceuta.

Bezpieczeństwo i przeciwwskazania

Wspólne przeciwwskazania i ostrzeżenia

  • Jednoczesne stosowanie azotanów lub donorów tlenku azotu grozi groźnym spadkiem ciśnienia krwi.
  • Leku nie stosuje się u osób, którym aktywność seksualna jest odradzana ze względu na stan serca, na przykład po niedawnym zawale lub udarze.
  • Przeciwwskazaniem jest niedociśnienie, ciężka niewydolność wątroby oraz niektóre dziedziczne choroby siatkówki.
  • Przeciwwskazana jest też przebyta utrata wzroku w przebiegu niezapalnej przedniej niedokrwiennej neuropatii nerwu wzrokowego (NAION).
  • Przy jednoczesnym stosowaniu alfa-adrenolityków, czyli leków stosowanych m.in. przy przeroście prostaty, potrzebna jest ostrożność ze względu na ryzyko spadku ciśnienia.
  • Silne inhibitory enzymu CYP3A4, na przykład niektóre leki przeciwwirusowe i przeciwgrzybicze, podnoszą stężenie obu substancji. Niekiedy wykluczają ich łączne stosowanie.

Różnice istotne w praktyce

Charakterystyka wardenafilu zawiera ostrzeżenie dotyczące wydłużenia odstępu QT w zapisie EKG. Wymaga ono ostrożności u osób z wrodzonym wydłużeniem QT oraz u przyjmujących niektóre leki przeciwarytmiczne. Ulotka sildenafilu częściej wymienia zaburzenia widzenia, na przykład niebieskawe zabarwienie obrazu. Oba leki mogą powodować ból głowy, zaczerwienienie twarzy, niestrawność, uczucie zatkanego nosa i zawroty głowy.

Erekcja trwająca ponad 4 godziny albo nagła utrata wzroku lub słuchu wymagają pilnej pomocy medycznej. Nie należy czekać, aż objawy same miną.

Tabela decyzyjna

Tabela porządkuje tematy, które lekarz zwykle bierze pod uwagę. Nie służy do samodzielnego wyboru leku.

Sytuacja Co ma znaczenie Kierunek rozmowy z lekarzem
Stosowanie azotanów lub riocyguatu Przeciwwskazanie dla obu leków Inne metody leczenia
Wydłużony odstęp QT lub leki przeciwarytmiczne Ostrzeżenie w ulotce wardenafilu Ocena EKG i doboru substancji
Uciążliwe zaburzenia widzenia po wcześniejszym leczeniu Profil działań niepożądanych Rozważenie innej substancji
Częste posiłki tłuste przed aktywnością Opóźnione wchłanianie Omówienie pory przyjmowania
Przyjmowanie leków na prostatę lub nadciśnienie Ryzyko spadku ciśnienia Sprawdzenie interakcji i kolejności leków
Brak efektu po kilku próbach Często błędy w stosowaniu Przegląd sposobu stosowania przed zmianą leku

Jak przygotować się do rozmowy z lekarzem

Dobre przygotowanie skraca wizytę i zmniejsza ryzyko pominięcia ważnej informacji. Więcej o przebiegu konsultacji przeczytasz w naszym Informacje o substancji: Sildenafil.

  1. Spisz wszystkie leki. Uwzględnij suplementy, preparaty ziołowe i leki doraźne, zwłaszcza azotany stosowane przy bólu w klatce piersiowej.
  2. Zanotuj choroby przewlekłe. Ważne są choroby serca, ciśnienie krwi, choroby wątroby, nerek i oczu oraz zaburzenia rytmu serca.
  3. Opisz problem rzeczowo. Podaj od kiedy trwa, czy występuje zawsze, czy pojawiają się poranne erekcje i czy towarzyszy mu spadek libido.
  4. Jeśli leczenie już trwa, opisz przebieg. Zanotuj, kiedy lek był przyjmowany względem posiłku, czy była stymulacja i jakie wystąpiły działania niepożądane.
  5. Zapytaj o badania. EAU zaleca ocenę ryzyka sercowo-naczyniowego. Lekarz może zlecić na przykład pomiar ciśnienia, glukozy czy lipidów.
  6. Ustal kryterium oceny. Zapytaj, po ilu próbach i w jakich warunkach leczenie ma zostać ocenione.

Przykład obliczeniowy (ilustracyjny)

Uwaga: poniższe obliczenie jest wyłącznie ilustracyjne. Pokazuje, co oznacza pojęcie okresu półtrwania. Nie przewiduje działania leku u konkretnej osoby i nie stanowi wskazówki dotyczącej przyjmowania.

Wzór na przybliżoną frakcję substancji pozostałej w organizmie:

frakcja = 0,5^(t / T½)

gdzie t oznacza czas od osiągnięcia maksymalnego stężenia, a T½ okres półtrwania.

Ilustracja: przy założonym T½ = 4 h i t = 12 h otrzymujemy 0,5^(12/4) = 0,5^3 = 0,125, czyli około 12,5% stężenia szczytowego.

Ograniczenia tego przykładu są istotne. Model jest uproszczony, a rzeczywisty okres półtrwania zależy od wieku, pracy wątroby, nerek i interakcji. Spadek stężenia nie oznacza też, że wraz z nim liniowo maleje efekt kliniczny. Wniosek praktyczny jest jeden: oba leki pozostają w organizmie przez wiele godzin. Ma to znaczenie przy interakcjach, na przykład z azotanami podanymi w nagłej sytuacji. Dlatego personel medyczny zawsze powinien wiedzieć, kiedy lek był przyjęty.

Macierz rozwiązywania problemów

Problem Możliwa przyczyna Bezpieczny krok
Brak efektu Brak stymulacji, ciężki posiłek, zbyt krótki czas oczekiwania, stres Opisać sytuację lekarzowi i nie zmieniać samodzielnie dawki
Ból głowy, zaczerwienienie twarzy Typowe działanie niepożądane rozszerzające naczynia Zgłosić lekarzowi, jeśli objaw jest nasilony lub się powtarza
Zawroty głowy, omdlenie Spadek ciśnienia, interakcja, alkohol Przerwać aktywność, położyć się, skontaktować z lekarzem
Ból w klatce piersiowej Możliwe obciążenie serca Wezwać pomoc i poinformować o przyjętym leku, bez azotanów na własną rękę
Zaburzenia widzenia lub słuchu Rzadkie, ale poważne działanie niepożądane Przerwać stosowanie i pilnie zgłosić się do lekarza
Erekcja ponad 4 godziny Priapizm Pilna pomoc medyczna

Jedna zmiana naraz i lista kontrolna

Jeśli lekarz proponuje modyfikację, na przykład inną porę przyjmowania względem posiłku albo zmianę substancji, warto wprowadzać tylko jedną zmianę naraz. Gdy zmienia się kilka rzeczy jednocześnie, trudno ocenić, która z nich pomogła lub zaszkodziła.

Jak wprowadzać zmianę

  • Zmianę ustala lekarz. Pacjent nie zamienia leków samodzielnie i nie łączy dwóch inhibitorów PDE5.
  • Pozostałe warunki zostają bez zmian, w tym inne leki i podejście do alkoholu.
  • Obserwacje warto zapisywać krótko: data, okoliczności, efekt, działania niepożądane.

Jak bezpiecznie wycofać zmianę

Jeśli zmiana nie przynosi korzyści lub pojawiają się działania niepożądane, przerwij ją i skontaktuj się z lekarzem. Powrót do poprzedniego schematu jest bezpieczny tylko wtedy, gdy lekarz go potwierdzi i gdy w międzyczasie nie zmieniły się choroby ani inne leki. Nowy lek przepisany na inną chorobę może zmienić ocenę bezpieczeństwa.

Lista kontrolna

  • Czy lekarz zna pełną listę moich leków, łącznie z azotanami i lekami na prostatę?
  • Czy wiem, jakie objawy wymagają pilnej pomocy?
  • Czy wprowadzam tylko jedną zmianę i ją zapisuję?
  • Czy wiem, do kogo zgłosić działania niepożądane? W Polsce można je zgłaszać także do Urzędu Rejestracji Produktów Leczniczych.
  • Czy mam ustaloną wizytę kontrolną?

Najczęściej zadawane pytania

Czy wardenafil jest silniejszy od sildenafilu?

Nie ma podstaw do takiego ogólnego stwierdzenia. Wytyczne EAU nie wskazują jednoznacznej przewagi któregoś z inhibitorów PDE5. Liczy się indywidualna skuteczność i tolerancja.

Czy można samodzielnie zamienić jeden lek na drugi?

Nie. Dawki obu substancji nie są wymienne, a różnice w ostrzeżeniach, na przykład dotyczących odstępu QT, wymagają oceny lekarza.

Czy alkohol wpływa na działanie?

Alkohol sam może osłabiać erekcję. W połączeniu z lekiem może też nasilać spadek ciśnienia i zawroty głowy. Ulotki zalecają ostrożność.

Czy sok grejpfrutowy ma znaczenie?

Tak. Ulotki wskazują, że sok grejpfrutowy może hamować enzym CYP3A4 i zwiększać stężenie leku. Warto omówić to z lekarzem lub farmaceutą.

Co, jeśli żaden lek nie działa?

Według EAU brak efektu często wynika ze sposobu stosowania. Lekarz może jednak rozważyć inne metody leczenia lub dalszą diagnostykę, na przykład hormonalną.

Czy problemy z erekcją mogą świadczyć o chorobie serca?

Mogą być wczesnym sygnałem chorób naczyniowych. Dlatego EAU zaleca ocenę ryzyka sercowo-naczyniowego przed rozpoczęciem leczenia.

Powiązane materiały